یعنی چه
اصطلاح «چار و ناچار» (یا چارناچار) در زبان فارسی به معنی انجام کاری از روی اجبار، درماندگی و بدون داشتن حق انتخاب است؛ حالتی که فرد چه بخواهد و چه نخواهد، باید آن امر را بپذیرد.
تلفظ
این عبارت از سه بخش «چار» (با فتح چ و سکون ر)، حرف عطف «و» (با صدای ضمه یا واو خفیف) و «ناچار» (با فتح ن و سکون ر) تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، این عبارت به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «خواه ناخواه»، «از روی اجبار» یا «بدون اختیار» کاربرد دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم این اصطلاح از قیدهایی استفاده میشود که نشاندهنده حتمی بودن یا عدم وجود حق انتخاب هستند.
به فارسی
واژههایی چون ناگزیر، لاعلاج، بالضروره، اجباراً، لاجرم و خواهینخواهی به عنوان برگردان و مترادفهای دقیق این عبارت در زبان فارسی شناخته میشوند. متضاد آن نیز کلماتی مانند «با اختیار» و «به دلخواه» است.
نماد چیست
«چار و ناچار» صرفاً یک اصطلاح زبانی، کنایه رفتاری و قید کیفیت است؛ به همین دلیل، نماد مادی، تصویری یا مکتوب خاصی در فرهنگها برای آن تعریف نشده است.
جمعبندی و توضیح کامل چار و ناچار
اصطلاح «چار و ناچار» یک قید مرکب اتباع در زبان فارسی است که از ترکیب «چار» (مخفف چاره در فارسی باستان و میانه) و «ناچار» (منفیِ چاره) ساخته شده است. این عبارت پیامی کنایهآمیز دارد؛ به این معنا که «چه چاره داشته باشی و چه نداشته باشی، در هر صورت باید این کار انجام شود». این واژه کاملاً ریشه فارسی دارد و نشاندهنده تسلیم شدن در برابر یک موقعیت اجتنابناپذیر است.
در ادبیات کلاسیک ایران نیز شاعرانی چون نظامی گنجوی از این اصطلاح بهره بردهاند. از نظر مفهومی، این عبارت معادل اصطلاح قرآنی «طَوْعاً وَكَرْهاً» (با میل یا اکراه) است که به تسلیم بودن یا مجبور بودن در برابر یک تقدیر و قانون اشاره دارد.