یعنی چه
این واژه یک اصطلاح قدیمی، ترکیبی و حقوقی-سیاسی است که به هر چیز واقع در خارج از مرزها یا قلمرو حاکمیت یک کشور اشاره دارد. در متون تاریخی و حقوق بینالملل دوران قاجار و پهلوی اول، عبارت «حق خارجالمملکتی» به معنای «حق برونمرزی» یا همان مصونیت قضایی و دیپلماتیک (کاپیتولاسیون) به کار میرفته است که بر اساس آن، اتباع یا مأموران یک کشور در خاک کشور دیگر تابع قوانین دادگاههای محلی نبودند.
تلفظ
تلفظ این واژه بر اساس ترکیب کلمات عربی و یای نسبت فارسی به صورت «خارِجُالْمَمْلَکَتی» صورت میگیرد.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این واژه خود «خارج المملکتی» (۱۲ حرف) یا معادلهای آن نظیر «برونمرزی» و «کاپیتولاسیون» است.
به انگلیسی
برای مفاهیم حقوقی و مصونیت دیپلماتیک از واژه Extraterritorial و برای کاربردهای عمومی از کلمات Overseas یا Foreign استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی با توجه به سیاق متن، از تعابیری همچون خارج حدود الدولة یا حصانة دبلوماسية استفاده میگردد.
به فارسی
واژگان جایگزین و نوین فارسی برای این اصطلاح شامل «برونمرزی»، «خارجی»، «بینالمللی» و در برخی متون قدیمیتر «ماورای بحار» است. متضاد این کلمه نیز «داخلالمملکتی» یا «درونمرزی» میشود. این اصطلاح از ترکیب واژه عربی خارج، حرف تعریف ال، مملکت و یای نسبت فارسی ساخته شده است.
در قرآن
عبارت ترکیبی و اصطلاح «خارج المملکتی» یا «المملکة» در قرآن کریم نیامده است؛ اگرچه ریشههای سهحرفی «خرج» و «ملک» به صورت جداگانه و در قالب کلمات دیگر بارها در آیات قرآن استفاده شدهاند.
جمعبندی و توضیح کامل خارج المملکتی
واژه «خارج المملکتی» یک اصطلاح ترکیبی، دوقلو و قدیمی در زبان فارسی است که بیشتر در ادبیات دوره قاجار و پهلوی اول کاربرد داشته و امروزه جای خود را به واژگان نوینی همچون «برونمرزی» داده است. این کلمه از نظر ساختاری یک صفت نسبی مرکب است که از واژگان عربی همراه با یای نسبت فارسی تشکیل شده و به هر امر یا جغرافیایی خارج از قلمرو یک حکومت اشاره دارد.
در تاریخ حقوق و سیاست ایران، اهمیت این واژه به ترکیب «حقوق خارجالمملکتی» بازمیگردد. این عبارت دقیقاً معادل مفهوم امروزی «مصونیت دیپلماتیک» یا «حق برونمرزی» (کاپیتولاسیون) بوده و تداعیکننده دورهای است که مأموران یا اتباع بیگانه در خاک ایران، از محاکمه در دادگاههای داخلی معاف بودند و به جرایم آنها در کارگزاریهای خودشان رسیدگی میشد.