یعنی چه
واژهای است قرآنی و عربی به معنای «تا عقل خود را به کار بندید»، «تا بیندیشید» یا «تا عاقلانه رفتار کنید». این کلمه از نظر دستور زبان، فعل مضارع التزامی/منصوب یا مجزوم برای صیغه جمع مخاطب مذکر است که به دلیل آمدن ادواتی مانند «حتی» یا «لِـ» در ابتدای آن، نون آخرش حذف شده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این کلمه به صورت تَعْـقِـلُوا (Ta'qilū) با سکون روی عین، کسره روی قاف و ضمه روی لام است که الف انتهای آن خوانده نمیشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع و شرح در متن، پاسخ این کلمه با ۶ حرف، خودِ واژه «تعقلوا» به معنای «تا بیندیشید» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم این فعل عباراتی نظیر To reason یا To exercise intellect به کار میرود.
به فارسی
معادلهای فارسی، مترادفها و همخانوادههای این واژه شامل تفکر کنید، خردورزی کنید، فهم کنید و بیندیشید است. از همخانوادههای آن میتوان به عاقل، معقول، تعقل، عقول و عقلا اشاره کرد. متضاد آن نیز تجهلوا (نادانی کنید) و غفلت کنید میباشد.
در قرآن
ماده «عقل» در قرآن کریم ۴۹ بار و همگی به صورت فعل (مانند تعقلون، یعقلون) به کار رفتهاند که نشاندهنده اهمیت فرآیند زنده اندیشیدن است. واژه دقیق «تَعْقِلُوا» نیز پس از ادوات مسبوق، برای دعوت انسانها به تفکر به کار رفته است؛ مانند آیه ۲۴۲ سوره بقره: «...کَذَٰلِکَ یُبَیِّنُ اللَّهُ لَکُمْ آیَاتِهِ لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ» که به معنای روشن ساختن آیات برای اندیشیدن انسانهاست.
نماد چیست
برای این صیغه فعلی خاص نماد مادی مجزایی تعریف نشده است، اما ریشه آن یعنی «عقل» و حکمت در ادبیات و فرهنگهای مختلف با نمادهایی چون مغز، جغد (نشانه حکمت) یا چراغ و روشنایی شناخته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل تعقلوا
واژه «تعقلوا» یک فعل قرآنی از ریشه ثلاثی مجرد «ع ق ل» است که در لغت به معنای بستن و مهار کردن رفتارهای سرکش به وسیله نیروی اندیشه است. این واژه مخاطبان را به خردورزی، تفکر و فهم عمیق دعوت میکند.
در فرهنگ اسلامی و متن قرآن کریم، تاکید فراوانی بر مشتقات فعلی این واژه شده است تا نشان دهد عقل یک مفهوم پویا و کاربردی است که باید در تمام شئون زندگی برای تمیز دادن حق از باطل به کار گرفته شود.