یعنی چه
المشطر در لغت به معنی چیزِ به دو نیم تقسیم شده یا نصفشده است. در فرهنگ لغت دهخدا به شتر یا حیوانی که نیمی از پستانهایش بسته شده باشد نیز اطلاق میشود. همچنین در اصطلاح ادبی و فن بدیع، به نوعی شعر یا سجع (سجع مشطر یا تشطیر) گفته میشود که در آن هر مصراع یا بخش از کلام به قطعات موزون و همقافیه تقسیم شده باشد.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت اَلمُشَطَّر (با ضمه روی ميم و فتحه و تشدید روی طاء) است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، در پاسخ به راهنمای «نصفشده»، «دونیمشده» یا «نوعی سجع در ادبیات»، واژه ۶ حرفی «المشطر» به کار میرود.
به عربی
این واژه خود ریشه عربی دارد و در این زبان به معنای چیزی است که دقیقاً از وسط به دو قسمت مساوی تقسیم شده باشد.
به فارسی
برگردان و معادلهای دقیق فارسی این واژه کلماتی مانند دونیمشده، دوپاره، مقسوم و نصفشده هستند.
در قرآن
عین واژهٔ «المشطر» در قرآن کریم ذکر نشده است؛ اما ریشهٔ سهحرفی آن یعنی «شطر» در قالب اسم «شَطْر» به معنای «جهت، سو و جانب» در آیه ۱۴۴ سوره بقره («فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ») به کار رفته است.
جمعبندی و توضیح کامل المشطر
واژه المشطر یک کلمه با ریشه عربی (از ریشه ش-ط-ر) است که در زبان فارسی و متون کهن لغوی کاربرد دارد. معنای اصلی و اولیه این کلمه، نصف کردن یا به دو بخش مساوی تقسیم نمودن یک شیء است. در لغتنامههای شاخص مانند دهخدا، علاوه بر این معنی عمومی، به کاربردهای خاصتری نظیر حیوانی که نیمی از پستانهایش بسته باشد نیز اشاره شده است.
این واژه در حوزه ادبیات و علوم بلاغی نیز جایگاه ویژهای دارد. در اصطلاح بدیع، «مشطر» یا «تشطیر» به نوعی آرایه ادبی و سجع خاص اشاره میکند که در آن هر بیت یا مصراع به بخشهای موزون و دارای قافیههای درونی تقسیم میشود تا آهنگ و موسیقی کلام را دوچندان کند.
اگرچه خود این کلمه با این ساختار در قرآن مجید نیامده، اما اسم مصدر و ریشه آن یعنی «شطر» در آیات مربوط به تغییر قبله به معنی سمت و سو استفاده شده است. در کل، این واژه امروزه بیشتر در مسابقات اطلاعات عمومی، جدولها و بررسیهای تخصصی متون ادبی کاربرد دارد.