معنی
واژهٔ «فوقالعاده» در زبان فارسی به معنای چیزی است که از حدّ روال، رسم و عادت فراتر رفته باشد. این کلمه بسته به موقعیت به معنای شگفتانگیز، عالی، بینظیر، یا در کاربردهای رسمی و اداری به معنای «ویژه و خارج از برنامه» (مانند جلسهٔ فوقالعاده) یا «مزایای اضافی و پاداش حقوق» به کار میرود.
یعنی چه
این واژه از دو بخش عربی «فوق» (به معنی بالا و فراتر) و «العاده» (به معنی رسم، عادت و طبیعت) ترکیب شده است. مفهوم دقیق آن یعنی «آنچه بالاتر از حدّ طبیعی و مرسوم است» و در نقش قید نیز به معنای «بسیار زیاد و بهشدت» کاربرد دارد.
مترادف
این کلمات همگی بار معنایی برتری، کیفیت بالا و خارج از حد معمول بودن را منتقل میکنند.
متضاد
کلماتی که بر روال همیشگی، بدون ویژگی خاص و سطح متوسط دلالت دارند.
هم خانواده
همخانوادههای این واژه بر اساس دو ریشهٔ تشکیلدهندهٔ آن یعنی «فوق» و «عاده (عود)» سنجیده میشوند.
جمله سازی
در جدول
پاسخ دقیق برای این توصیف در جدولهای کلمات متقاطع، خودِ کلمهٔ «فوق العاده» با ۹ حرف است.
به انگلیسی
در زبانهای دیگر مانند عربی از «استثنائي» یا «رائع» و در ترکی استانبولی از «Olağanüstü» به عنوان معادل استفاده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل فوق العاده
کلمهٔ «فوقالعاده» یکی از پرکاربردترین وامواژههای عربی در زبان فارسی است که ساختاری ترکیبی دارد. این واژه در اصل از پیشوند «فوق» به معنای بالا و فراتر، به همراه حرف تعریف «الـ» و اسم «عاده» ساخته شده که در مجموع مفهوم «فراتر از روال مرسوم و عادت» را میرساند. این کلمه در ساختار دستوری زبان فارسی جایگاه مستحکمی پیدا کرده و امروزه بدون حس غریبگی در ادبیات روزمره استفاده میشود.
در کاربرد مدرن، این واژه بیشتر دو نقش متمایز دارد؛ از یک سو در نقش صفت و قید برای بیان تحسین شدید، زیبایی بینظیر، کمال و کیفیت فراتر از انتظار به کار میرود و از سوی دیگر در مکاتبات اداری و حقوقی، نشاندهنده امور ویژه، جلسات اضطراری خارج از نوبت یا مبالغ پرداختی اضافه بر حقوق پایه است.
بررسی ریشهشناختی این واژه نشان میدهد که گرچه خود ترکیب «فوقالعاده» در متن قرآن کریم به چشم نمیخورد، اما جزء اول آن یعنی «فوق» به کرات در آیات قرآنی به معنای برتری و بالاتر بودن به کار رفته است. این کلمه نمادی از شگفتی، شدت و کیفیت ممتاز در زبان فارسی به شمار میرود.