یعنی چه
جایزالخطا به کسی گفته میشود که از خطا و لغزش مصون نیست و در تصمیمگیریها یا رفتارهایش امکان اشتباه وجود دارد. این واژه معمولاً برای توصیف طبیعت انسان به کار میرود تا یادآوری کند هیچ انسانی به جز معصومین کامل و بینقص نیست.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت «جایِزُالْخَطا» تلفظ میشود که در آن همزهٔ «ال» حذف و ضمهٔ زاء به لَم ساکن وصل میگردد.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این واژه با احتساب فاصله یا به صورت سرهم، معمولاً خودِ کلمهٔ «جایز الخطا» یا مترادفهای آن است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژهٔ Fallible دقیقترین معادل برای بیان صفت خطاپذیری انسان است.
به عربی
با وجود اینکه ریشهٔ کلمات عربی است، در زبان عربی معاصر برای این مفهوم بیشتر از ترکیبهای فوق استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای سره و رایج فارسی این واژه شامل خطاپذیر و لغزشپذیر است که به خوبی مفهوم عدم مصونیت از اشتباه را میرسانند.
در قرآن
خود صفت مرکب «جایز الخطا» در متن قرآن وجود ندارد؛ اما ریشههای تشکیلدهندهٔ آن مانند «خطا» در قالب کلماتی نظیر «خَطِیئَة» یا «أَخْطَأْنَا» بارها در آیات مختلف به کار رفتهاند.
جمعبندی و توضیح کامل جایز الخطا
واژهٔ «جایزالخطا» صفت مرکبی ساخته شده از دو بخش عربی (جائز + الخطا) است که در زبان فارسی تطور یافته و کاربرد فراوانی دارد. این اصطلاح اشاره به ویژگی ذاتی و طبیعی انسانها دارد که بر اساس آن، هیچ فرد عادی از لغزش، اشتباه در تصمیمگیری و خطای رفتاری مصون نیست. اصطلاح معروف «انسان جایزالخطاست» به نوعی پذیرش ضعفهای بشری و دعوت به مدارا و بخشش را در خود دارد.
از نظر ساختاری، ریشههای این کلمه به معنای روا بودن و اشتباه کردن است و گرچه در ادبیات دینی و قرآنی عیناً به این شکل ترکیب نشده، اما مفهوم خطاپذیری انسان غیرمعصوم همواره مورد تایید بوده است. در کاربردهای روزمره، مترادفهایی چون خطاپذیر و لغزشپذیر جایگزینهای مناسبی برای آن هستند.