یعنی چه
مهر نماز قطعهای از گل خشکشده، خاک فشرده یا سنگ (عموماً از خاک پاک یا تربت کربلا، مشهد و قم) است که مسلمانان (بهویژه شیعیان) هنگام نماز، پیشانی خود را در وقت سجده بر آن میگذارند تا شرط سجده بر زمین (خاک و سنگ) محقق شود. این واژه کاملاً کلاسیک و مذهبی است.
تلفظ
این ترکیب از دو واژهٔ «مُهر» (با ضمهٔ ميم) و «نماز» (با فتحة نون) تشکیل شده است و در زبان فارسی با کسرۀ اضافه به صورت «مُهرِ نماز» خوانده میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به مهر نماز بیشتر از واژه عربی Turbah یا توصیفاتی مانند Shia prayer stone استفاده میشود.
به عربی
در فرهنگ عربی، به ویژه میان شیعیان، به آن «التربة» یا «التربة الحسينية» (در صورت ساخته شدن از خاک کربلا) میگویند.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی و آذربایجانی از اصطلاحات ناماز مۆهۆرو یا کربلا تاشی برای این مفهوم استفاده میشود.
در قرآن
خود واژهٔ ترکیبشدهٔ «مهر نماز» در قرآن کریم نیامده است. با این حال، مفهوم سجده و نشان آن بر پیشانی در آیه ۲۹ سوره فتح ذکر شده است: «سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ» که به نشانههای خضوع و سجده در چهرهها اشاره دارد.
نماد چیست
مهر نماز نماد خضوع کامل و یادآور بازگشت انسان به اصل خویش (خاک) است. همچنین در فقه شیعه، نمادی از ضرورت سجده بر زمین و روئیدنیهای غیرخوراکی است و اگر از تربت کربلا باشد، نماد جانفشانی و مظلومیت امام حسین (ع) به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل مهر نماز
مهر نماز که در اصطلاح به آن تربت یا سجدهگاه نیز میگویند، ابزاری عبادی و نامآشنا در فرهنگ اسلامی بهویژه میان شیعیان است. ریشه کلمه مهر به زبان پهلوی بازمیگردد و به دلیل شباهت فرایند قالبگیری خاک به مهر زدن، این نام بر آن نهاده شده است. واژه نماز نیز ریشه در فارسی میانه داشته و به معنای تعظیم و تکریم است.
این کالا از خاک فشرده، گل یا سنگ ساخته میشود و فلسفه اصلی استفاده از آن، رعایت احکام شرعی مبنی بر لزوم سجده بر زمین و اجزای آن است. در میان مسلمانان، مهرهایی که از خاک متبرک کربلای معلی ساخته میشوند، ارزش معنوی بسیار بالایی دارند و یادآور واقعه عاشورا و فداکاریهای شهدای کربلا هستند.