معنی
واژه جبار بسته به زمینه کاربرد، معانی متفاوتی دارد. در اصطلاح انسانی به معنای شخص ستمگر، ظالم، خودکامه و متکبر است که خواست خود را به زور تحمیل میکند. در وصف الهی، به معنای ذات مقتدری است که با قدرت و رحمت خود، کاستیها و شکستگیهای بندگان را جبران و اصلاح میکند. در علم نجوم نیز نام یکی از معروفترین صورتهای فلکی نیمکره جنوبی (شکارچی) است.
یعنی چه
این کلمه در اصل به معنای چیرگی، عظمت بلندمرتبه و همچنین ترمیم کردن است. وقتی برای انسان سرکش به کار میرود، یعنی کسی که از فرمان حق سرپیچی کرده و با تکبر به دیگران ظلم میکند. وقتی برای خداوند به کار میرود، یعنی صاحب قدرت مطلقهای که تدبیرش بر هر چیزی غالب است و دلهای شکسته را ترمیم میکند.
مترادف
این واژه در متون مختلف با توجه به بار معنایی مثبت یا منفی، با کلماتی چون ستمگر و مقتدر ترادف دارد.
متضاد
در تقابل با خشم و تکبر انسانی، کلماتی که نشاندهنده عدالت و فروتنی هستند به عنوان متضاد قرار میگیرند.
هم خانواده
واژههایی که از ریشه سه حرفی (ج-ب-ر) مشتق شدهاند با جبار همخانواده هستند.
ریشه
ریشه این واژه عربی است. در لغت دو معنای اصلی برای این ریشه ذکر شده است: یکی «اصلاح، تلافی و بستن استخوان شکسته» و دیگری «عظمت، بلندای دستنیافتنی و چیرگی مطلق».
در جدول
در مسابقات جدول کلمات، پاسخی که دقیقاً ۴ حرف دارد خود واژه «جبار» است. با این حال، بسته به طراح جدول، معادلهایی نظیر «شکارچی» (برای صورت فلکی) یا «ستمگر» نیز کاربرد دارند.
به انگلیسی
بسته به اینکه واژه جبار در چه مبحثی (سیاسی، دینی یا نجومی) استفاده شود، معادلهای انگلیسی متفاوتی دارد.
جمعبندی و توضیح کامل جبار
واژه «جبار» از جمله کلمات دووجهی و بسیار ظریف در زبان فارسی و عربی است که بار معنایی آن کاملاً به مرجعِ کلمه بستگی دارد. هرگاه این واژه برای انسانها به کار رود، معنایی کاملاً منفی، نکوهیده و هشداردهنده دارد؛ به طوری که در ادبیات اجتماعی و دینی نماد دیکتاتوری، ستمگری، خودکامگی و سرکوبگری است. در قرآن کریم نیز این واژه ۱۰ بار تکرار شده که ۹ بار آن در مذمت انسانهای سرکش و مستکبر نظیر قوم عاد است.
در نقطه مقابل، هنگامی که «الجبّار» به عنوان یکی از اسماءالحسنی و صفات خداوند مطرح میشود، تغییر ماهیت داده و بار معنایی عمیقاً مثبت، آرامشبخش و عرفانی به خود میگیرد. در این ساحت، جبار به معنای مصلح و ترمیمکنندهای است که با قدرت مطلقه و شفقت خود، دلهای شکسته بندگان، فقر، فاقه و نقایص جهان هستی را جبران و اصلاح میکند.
علاوه بر این کاربردهای اصطلاحی و عقیدتی، جبار در علم نجوم قدیم و جدید نیز جایگاه ویژهای دارد و به صورت فلکی درخشان و باوقار «شکارچی» در نیمکره جنوبی آسمان اطلاق میشود که با کمربند ستارهای معروفش شناخته میشود. این تنوع در کاربرد، جبار را به یکی از غنیترین واژگان لغوی تبدیل کرده است.