یعنی چه
در لغت به معنی حدفاصل، مانع، سد و دایره میان دو چیز است. در وجه تسمیه جغرافیایی، به بخش غربی شبهجزیره عربستان (شامل شهرهای مکه، مدینه و طائف) حجاز میگویند؛ زیرا رشتهکوههای این منطقه مانند یک مانع و حائل میان سرزمینهای مرتفع نجد و زمینهای پست ساحلی تهامه قرار گرفته است.
مترادف
این واژه از ریشه عربی (ح ج ز) به معنای منع کردن و فاصله انداختن است و واژههایی که مفهوم جداسازی و سد کردن را دارند، مترادف آن محسوب میشوند.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه در زبان فارسی و عربی با کسره حرف اول یعنی [حِ] میباشد.
در جدول
در جدولهای متقاطع معمولاً به عنوان پاسخی برای پرسشهای 'منطقهای در شبهجزیره عربستان'، 'گهواره اسلام' یا 'یکی از مقامات موسیقی اصیل' کاربرد دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این منطقه جغرافیایی و تاریخی از هر دو املای فوق استفاده میشود.
به فارسی
در برگردانهای خالص فارسی بسته به سیاق متن، میتوان از واژههای 'حدفاصل' یا 'مانع' استفاده کرد. همچنین در اصطلاح موسیقی قدیم ایران، به آن 'پرده حجاز' یا 'آهنگ حجازی' میگفتند.
نماد چیست
حجاز در ادبیات اسلامی و جهان، نماد اصالت عربی و بهطور ویژه به دلیل در بر گرفتن شهرهای مقدس مکه و مدینه، نماد قداست، آغاز وحی، مهد اسلام و هجرت پیامبر اکرم (ص) است.
جمعبندی و توضیح کامل حجاز
واژه حجاز ریشه در زبان عربی دارد و از نظر لغوی به معنای مانع، حائل و حدفاصل میان دو شیء است. علت نامگذاری منطقه وسیعی در غرب شبهجزیره عربستان به این نام، وجود رشتهکوههایی است که مثل یک سد جغرافیایی، دو منطقه نجد و تهامه را از یکدیگر جدا میکنند. این منطقه به دلیل قرار گرفتن کعبه و حرم نبوی در آن، اهمیت مذهبی و تاریخی فوقالعادهای در جهان اسلام دارد.
علاوه بر کاربرد جغرافیایی و لغوی، حجاز در فرهنگ و هنر نیز جایگاه ویژهای دارد. در موسیقی سنتی ایرانی و موسیقی مقامات عربی، حجاز نام یکی از گوشهها و مقامات بسیار اصیل، پرکاربرد و حزنانگیز است که سوز و گداز خاصی به آوازها میبخشد. اگرچه خود این کلمه به عنوان اسم مکان در قرآن نیامده، اما مشتقات همخانواده آن مانند 'حاجزاً' به معنای مانع، در آیات قرآنی به کار رفتهاند.