یعنی چه
خط بغداد در اصطلاح و فرهنگ ایران باستان، نام دومین خط (یا در برخی منابع خط اول) از خطوط هفتگانه ترسیمشده بر روی جامهای شراب مدرج بوده است. ساقی در مجالس بادهگساری، بر اساس میزان توانایی، جنبه و ظرفیت هر فرد، تا یکی از این خطوط برای او پیمانه پر میکرد.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ عبارتهایی چون «خط دوم جام شراب قدیمی» یا «از خطوط هفتگانه جام می»، کلمه ۷ حرفی «خط بغداد» است.
به انگلیسی
در برگردان انگلیسی این مفهوم تاریخی و ادبی، از ترکیب مستقیم یا اصطلاح توصیفی مربوط به جامهای مدرج باستانی استفاده میشود.
به عربی
این اصطلاح در زبان عربی نیز به همان صورت ترکیب «خط بغداد» به کار میرود و به این مفهوم تاریخی اشاره دارد.
به فارسی
این عبارت یک ترکیب اضافی در زبان فارسی است. واژه «بغداد» خود ریشهای کهن در زبانهای باستانی ایران (پهلوی و اوستایی) دارد که از دو بخش «بَغ» به معنی خدا و «داد» به معنی داده شده تشکیل شده و در کل به معنای «خداداد» است.
نماد چیست
در شعر کلاسیک فارسی، خط بغداد نماد ظرفیت بالا، سنجش میزان مستی و پیمانهداری دقیق است. افرادی که میتوانستند تا خطوط بالایی جام مثل خط بغداد و خط جور شراب بنوشند و تسلط خود را حفظ کنند، بسیار باسابقه و پرظرفیت شناخته میشدند. امروزه نیز اصطلاح «هفتخط» که از همین ریشه آمده، در فرهنگ عامه کنایه از آدمهای بسیار باهوش، رند و حلهباز است.
جمعبندی و توضیح کامل خط بغداد
اصطلاح «خط بغداد» یکی از تعابیر کنایی و بسیار ظریف در ادبیات کلاسیک فارسی است که ریشه در فرهنگ بادهگساری و جامهای مدرج ایران باستان دارد. در گذشته، جامهای شراب دارای هفت خط مشخص بودند که ساقی بر اساس کشش و توان هر شخص، تا یکی از این نشانهها برای او می میریخت و خط بغداد خط دوم (یا اول) این مجموعه بود که نوشیدن تا مرز آن کار هر کسی نبود.
این اصطلاح در اشعار شاعران بزرگی چون خاقانی و صائب تبریزی به زیبایی به کار رفته است؛ چنان که خاقانی میگوید: «چون جام گیری داد ده / می تا خط بغداد ده». کل این مفهوم تاریخی بعدها واژه عامیانه «هفتخط» را در زبان فارسی پدید آورد که امروزه به افراد رند و بسیار باهوش اطلاق میشود.