معنی
واژه قضیه در زبان فارسی کاربردهای متنوعی دارد؛ در بیان عامیانه و عرفی به معنای رخداد، سرگذشت، کار یا مطلب است. در فضای علمی، بهویژه در منطق و فلسفه، به جملهای خبری گفته میشود که احتمال راست یا دروغ بودن داشته باشد و در ریاضیات، حکمی است که بر پایه اصول پیشین اثبات میگردد.
یعنی چه
وقتی در گفتگوها میگوییم «قضیه چیست؟»، منظور بررسی اصلِ داستان، علت وقوع یک پیشامد یا ماهیت یک پرونده و موضوع است. این کلمه بر جریان یا وضعیتی دلالت دارد که نیازمند تبیین، داوری یا حلوفصل است.
مترادف
این کلمات در بافتهای متفاوتی از جمله گفتگوهای روزمره، متون حقوقی، و مباحث علمی به جای قضیه قرار میگیرند.
متضاد
در کاربرد عمومی متضاد مستقیمی برای آن وجود ندارد، اما در منطق و ریاضیات، متضاد آن گزارههایی هستند که بدون نیاز به اثبات، درستیشان پذیرفته شده است.
هم خانواده
تمامی این کلمات در ریشه سه حرفی خود مشترک بوده و مفاهیمی حول محور حکم کردن، داوری و به پایان رساندن را حمل میکنند.
ریشه
ریشه این واژه به معنای فیصله دادن، داوری کردن، تمام کردن و به انجام رساندن امر است. در زبان عربی سیر تطور معنایی آن از یک حکم قطعی به سمت موضوعات مورد بحث و گزارههای علمی حرکت کرده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، با توجه به تعداد حروف و راهنمای طراح، کلمه چهار حرفی «قضیه» پاسخی دقیق برای واژههای کلیدی نظیر ماجرا یا حکم منطقی است.
به انگلیسی
انتخاب معادل انگلیسی کاملاً وابسته به بستر متن است؛ در علوم دقیق از Theorem و در مکالمات روزمره از Case یا Matter استفاده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل قضیه
واژه «قضیه» یکی از کلمات پرکاربرد و چندبعدی در زبان فارسی است که ریشه در زبان عربی و مفهوم «فیصله دادن و حکم کردن» دارد. این واژه در سیر تحول خود، از یک سو در ادبیات عامیانه و روزمره جا افتاده است که در آن به معنای ماجرا، پیشامد، رویداد یا یک پرونده خاص به کار میرود؛ به طوری که وقتی افراد میخواهند از اصل یک جریان باخبر شوند، سراغ «قضیه» را میگیرند.
از سوی دیگر، این واژه جایگاهی بسیار استوار در متون تخصصی، علمی و فلسفی دارد. در علم منطق، قضیه یا همان گزاره، کلامی خبری است که مشخصات صدق و کذب بر آن بار میشود. در ریاضیات و هندسه نیز به احکامی اطلاق میگردد که بدیهی نیستند و اثبات درست بودن آنها نیازمند استدلال و استفاده از اصول متعارف است؛ مانند قضیه فیثاغورس که نمونهای نامآشنا در این زمینه به شمار میرود.