یعنی چه
حیلهگر یک صفت فاعلی مرکب است و به فردی اطلاق میشود که با استفاده از مکر، فریب، نقشههای پنهانی و زرقوبرق دادن به امور، سعی در گمراه کردن دیگران و پیشبرد اهداف غالباً ناپسند خود دارد. این واژه واژهای کلاسیک و معمولی در زبان فارسی است.
تلفظ
این واژه به صورت «حِیلِهگَر» تلفظ میشود که از ترکیب واژه عربی «حیله» و پسوند فاعلی فارسی «گر» ساخته شده است.
در جدول
در حل جدول کلمات متقاطع، واژه «حیلهگر» دقیقاً ۶ حرف دارد. بسته به تعداد حروف درخواستی، واژههای مترادفی چون مکار، روباه، خدعهگر و دغلباز نیز کاربرد فراوانی دارند.
به انگلیسی
رایجترین معادلهای زبان انگلیسی برای توصیف فرد حیلهگر و مکار شامل واژگان فوق هستند.
به عربی
در زبان عربی از ریشههای خدع، مکر و حول برای توصیف این صفت استفاده میشود.
به ترکی
واژه حیلهکار عیناً با همان ریشه در ترکی استانبولی استفاده میشود و دوزنباز نیز معادل اصیل دیگری برای آن است.
جمعبندی و توضیح کامل حیله گر
واژه حیلهگر یک ترکیب عربی-فارسی است که بخش اول آن از ریشه عربی «ح و ل» (به معنی چارهجویی و تصرف در امور) و بخش دوم آن از پسوند فاعلی اصیل فارسی «گر» تشکیل شده است. در فرهنگها و لغتنامههای معتبری چون دهخدا، معین و عمید، این کلمه به عنوان صفتی برای افراد فریبکار و نیرنگباز شناخته میشود که با دغلبازی به مقاصد خود میرسند. همخانوادههای این واژه شامل حیله، حِیَل، تحیّل و احتیال هستند.
در فرهنگ عامه و ادبیات تمثیلی جهان، حیوان «روباه» نماد بارز و کلاسیک حیلهگری است و اصطلاح «روباه مکار» از همین جهت رواج یافته است. اگرچه خودِ کلمه ترکیبی حیلهگر در قرآن کریم نیامده، اما مفاهیم و ریشههای کلیدی آن در قالب کلماتی چون «یُخَادِعُونَ» (خدعه منافقان)، «مَکْر» (توطئه دشمنان) و «کَیْد» (نیرنگ) به تکرار بررسی و نکوهش شده است.
در مجموع، این واژه در زبان فارسی بار معنایی منفی دارد و در تضاد مستقیم با صفاتی پسندیده مانند صداقت، راستگویی، بیریایی و امانتداری قرار میگیرد. از نظر ساختاری نیز این کلمه در بازیهای فکری و جدول کلمات متقاطع به عنوان یک پاسخ ۶ حرفی کلیدی شناخته میشود.