یعنی چه
واژه مُتَضَرِّع اسم فاعل از باب تفعل در زبان عربی است و به کسی اطلاق میشود که با ناله، زاری، خضوع و التماس مکرر دست به دعا برمیدارد و فروتنی خود را در برابر یک مقام بالاتر (بهویژه خداوند) نشان میدهد. این کلمه برای توصیف حالت تسلیم و خواهش خاضعانه به کار میرود.
تنفس/تلفظ
تلفظ صحیح این واژه با ضمه مَضموم روی م، فتح روی ت و ض، و کسره و تشدید روی ر به صورت [مُتَضَرِّع] است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این کلمه دقیقاً ۵ حرف دارد و معمولاً به عنوان راهنمای کلماتی چون زاریکننده یا التماسکننده استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی و از ریشه ثلاثی مجرد «ض ر ع» مشتق شده است که در خود زبان عربی نیز به همین معنای خاضع و تضرعکننده به کار میرود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این واژه شامل کلماتی مانند زاریکننده، التماسکننده، خاشع، فروتن، تذللکننده و دادخواه است که نشاندهنده حالت نیازمندی همراه با ادب است.
در قرآن
اگرچه خود کلمه «متضرع» به عنوان اسم فاعل در قرآن نیامده، اما اشکال دیگر آن مانند «تَضَرُّعاً» در آیه ۵۵ سوره اعراف (ادْعُواْ رَبَّكُمْ تَضَرُّعًا وَخُفْيَةً) و «يَتَضَرَّعُونَ» در آیه ۴۲ سوره انعام به کار رفتهاند که بر اهمیت ناله و زاری خاضعانه به درگاه الهی تأکید دارند.
نماد چیست
در فرهنگ اسلامی و ادبیات عرفانی، فرد متضرع نماد تسلیم محض، فروتنی درونی و پاکسازی روح از طریق اشک و لابه است. در نمادشناسی مذهبی، حالت دستهای رو به آسمان (قنوت) بارزترین نشانه فیزیکی آن است.
جمعبندی و توضیح کامل متضرع
واژه متضرع از ریشههای عمیق ادبی و دینی برخوردار است که حالتی از فروتنی شدید، نیازمندی و التماسِ همراه با احترام را به تصویر میکشد. این واژه اصالتاً عربی است و در ریشهشناسی آن آمده که از حرکت انگشتان برای دوشیدن شیر تشبیه شده که کنایه از حرکت مداوم دستها برای تمنا و خواهش است.
در لغتنامههای بزرگی چون دهخدا و معین، این کلمه در معنای دادخواه و مستغیث آورده شده و در ادبیات عرفانی نیز جایگاه ویژهای دارد؛ چرا که تضرع ابزار اصلی سالک برای از بین بردن غرور و تکبر مادی و رسیدن به قرب الهی قلمداد میشود.