یعنی چه
عطسه یک واکنش غیرارادی، ناگهانی و شدید است که بر اثر تحریک مخاط داخل بینی رخ میدهد. در این فرایند، هوا با سرعت و فشار زیاد همراه با صدا از طریق بینی و دهان خارج میشود تا ذرات خارجی، گرد و غبار یا محرکها را از سیستم تنفسی پاکسازی کند.
ریشه
این واژه ریشه عربی دارد و اسم مرّه به معنی «یک بار عطسه زدن» است. برخی زبانشناسان معتقدند اصل این کلمه یک نامآوا (تنواژه) بر اساس صدای طبیعی عطسه (مانند اتس یا هپچه) بوده که در زبان عربی به این شکل نظامیافته درآمده است.
جمله سازی
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای فعل یا اسم عطسه زدن از واژه Sneeze و برای فرآیند آن از Sneezing استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی به این پدیده عُطاس گفته میشود و یک بار رخ دادن آن را عَطسه مینامند.
به ترکی
در ترکی استانبولی واژه Aksırık به عنوان اسم و Hapşırma به عنوان فرآیند یا فعل عطسه کردن به کار میرود.
نماد چیست
در فرهنگ عامیانه ایران، عطسه به اشتباه به عنوان نماد صبر یا شومی و توقف در کار شناخته میشود که از نظر علمی و دینی پایهای ندارد. اما در ادبیات کهن فارسی، ترکیب «عطسه شیر» کنایه از شباهت کامل و بینقص فرزند به پدر یا جفت و همسان بودن دو چیز است.
جمعبندی و توضیح کامل عطسه
عطسه در اصل یک واکنش کاملاً طبیعی، دفاعی و سلامتمحور از سوی سیستم ایمنی و تنفسی بدن است که وظیفه پاکسازی مجاری بینی از محرکها و ذرات خارجی را بر عهده دارد. با وجود اینکه واژهای عربی است، از دیرباز وارد زبان فارسی شده و لغتنامههای کهن معادلهایی چون اشنوسه یا سنوسه را برای آن ذکر کردهاند.
این پدیده فیزیولوژیک در فرهنگها و باورهای مختلف با تفاسیر متفاوتی روبرو بوده است؛ در حالی که در باورهای عامیانه ایرانی به اشتباه آن را نشانهای برای توقف کار (صبر آمدن) میدانند، در متون مذهبی و احادیث اسلامی به عنوان نشانهای از نشاط بدن و رحمت الهی ستوده شده و گفتن ذکر شکر پس از آن مستحب است. همچنین در ادبیات کلاسیک فارسی، تعابیری کنایی مانند عطسه شیر برای نشان دادن شباهت تام و تمام به کار رفته است.