یعنی چه
مقمعه در لغت به ابزار و وسیلهای گفته میشود که برای ضربه زدن، رام کردن یا سرکوب کردن شخص یا حیوان سرکش (مانند فیل) استفاده میشود. این واژه از ریشه عربی «قمع» به معنای فرونشاندن و خوار کردن گرفته شده و اسم ابزار است.
تلفظ
این کلمه با کسر ميم، سكون قاف و فتح ميم و عين تلفظ میشود و جمع آن در زبان عربی «مقامع» است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی مانند گرز، چماق، دبوس و کوپال به عنوان هممعنی این واژه شناخته میشوند.
به عربی
در زبان عربی این واژه دقیقاً به معنای ابزار سرکوب و ضربه زدن به سر استفاده میشود.
به فارسی
در برگردان ادبی و کهن فارسی، واژههایی نظیر گرز، کوپال، لت و چماق سنگین به عنوان معادلهای دقیق مقمعه به کار میروند.
در قرآن
این واژه یکبار در قرآن کریم به صورت جمع در آیه «وَلَهُمْ مَقَامِعُ مِنْ حَدِيدٍ» آمده است که به گرزهای آهنین مأموران الهی برای تنبیه دوزخیان اشاره دارد.
نماد چیست
در مفاهیم نمادین و متون کهن، مقمعه نشاندهنده ابزار قدرت مطلق برای فرونشاندن سرکشی، مطیع کردن و مجازات شدید گناهکاران یا دشمنان است.
جمعبندی و توضیح کامل مقمعة
واژه مِقْمَعَه یک واژه اصیل عربی از ریشه «قمع» است که در فرهنگ لغات به معنای گرز، عمود آهنین و چماق سرکج برای رام کردن یا ضربه زدن به کار میرود. این واژه به دلیل کاربرد قرآنیاش در سوره حج (به صورت مقامع)، در متون دینی و ادبیات منظوم فارسی جایگاه ویژهای یافته و همواره یادآور ابزار تنبیه، مجازات و قهر است.
نکته املایی بسیار مهم در مواجهه با این واژه، عدم اشتباه گرفتن آن با کلمه «مقنعه» (پوشش سر زنان) است؛ چرا که مقمعه با حرف «م» ابزار کوبش و سرکوب است، در حالی که مقنعه از ریشه قناعت و حجاب میآید. این کلمه در بازیهای جدول معمولاً با معادلهایی همچون کوپال، گرز یا دبوس همپوشانی دارد.