یعنی چه
دژ اربونی یک بنای تاریخی و نظامی خشتی و سنگی است که در سال ۷۸۲ پیش از میلاد به دستور آرگیشتی اول، پادشاه اورارتو، بر فراز تپهای در جنوب شهر ایروان امروزی ساخته شد. بر اساس کتیبههای خط میخی کشفشده، واژه اربونی از ریشه «erebu-ni» به معنای پیروزی، فتح کردن یا تسخیر گرفته شده است. همچنین نظریه دیگری آن را به معنای پناهگاه مردم اِری میداند. این دژ به عنوان خشت اول و نقطه آغازین پیدایش شهر ایروان شناخته میشود و در دوره هخامنشیان نیز به عنوان مرکز ساتراپی ارمنستان مورد استفاده قرار میگرفت.
تلفظ
این عبارت ترکیبی از واژه فارسی «دِژ» (به کسر دال و سکون ژ) و واژه باستانی «اَربونی» (به فتح الف، سکون ر و ضمه ب) است که در زبان انگلیسی به صورت Erebuni تلفظ میشود.
در جدول
در سوالات طراحان جدول درباره قلعه باستانی ارمنستان یا شناسنامه شهر ایروان، پاسخ «دژ اربونی» (۸ حرف) است. نام دیگر ارمنی تپهای که دژ روی آن قرار دارد «آرین برد» به معنای قلعه خون است.
به انگلیسی
در متون بینالمللی، تاریخی و گردشگری از واژگان Fortress یا Citadel برای توصیف این دژ باستانی استفاده میشود.
به فارسی
از آنجا که «دژ» خود واژهای فارسی است، این ترکیب در زبان فارسی تغییر چندانی نمیکند و به صورت «قلعه اربونی» یا با توجه به ریشه لغوی اورارتویی آن، به صورت ترکیبیِ «دژ پیروزی» یا «دژ فتح» تعبیر میشود.
نماد چیست
دژ اربونی نماد رسمی و تاریخی پیدایش و تولد شهر ایروان (پایتخت ارمنستان) است. از نظر زبانشناختی نیز واژه «ایروان» مشتقشده و همخانواده با کلمه باستانی «اربونی» است. این بنا نمادی از تمدن کهن اورارتو و تداوم فرهنگی آن در فلات ارمنستان و پیوند آن با دوران هخامنشی است.
جمعبندی و توضیح کامل دژ اربونی
دژ اربونی یکی از مهمترین و ارزشمندترین بناهای باستانی در فلات ارمنستان و آسیای غربی است که قدمت آن به قرن هشتم پیش از میلاد و دوران شکوفایی پادشاهی اورارتو بازمیگردد. این قلعه مستحکم به دستور آرگیشتی اول برای حفاظت از مرزهای شمالی پادشاهی بنا شد و کتیبههای خط میخی یافت شده در آن، سند زنده ساخت و نامگذاری این مکان به شمار میروند.
نام اربونی در طول قرنها دچار دگرگونیهای زبانی شده و امروزه به شکل «ایروان» بر تارک پایتخت ارمنستان میدرخشد؛ به همین دلیل این دژ را مادرشهر ایروان مینامند. معماری تلفیقی خشتی و سنگی این بنا و تالارهای بزرگی که بعدها در دوران هخامنشیان به عنوان مقر شهربانی یا ساتراپی ارمنستان بازسازی شدند، اهمیت راهبردی و سیاسی این دژ را در دوران باستان به خوبی نشان میدهد.