یعنی چه
دستگاهی متشکل از اعداد و زوایا (مانند بعد، میل، سمت یا ارتفاع) است که برای مشخص کردن دقیق موقعیت و مکان اجرام نورانی، ستارهها و سیارات بر روی کرهٔ فرضی آسمان (کرهٔ سماوی) استفاده میشود؛ درست شبیه به طول و عرض جغرافیایی که روی زمین کاربرد دارد.
تلفظ
تلفظ این واژه به صورت «مُختَصصاتِ سَماوی» (mox-tas-sāt-e samā-vī) است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این اصطلاح دقیقاً ۱۱ حرف دارد. از معادلهای دیگر آن میتوان به مختصات نجومی یا سیستم تصویر آسمانی اشاره کرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی رایجترین برگردان برای این اصطلاح Celestial coordinates است.
به فارسی
این اصطلاح از دو واژه عربی «مختصات» (ریشه خصص) و «سماوی» (ریشه سمو به معنی آسمانی) ترکیب شده است. در فارسی به عنوان «مختصات نجومی» یا «مختصات کروی آسمان» نیز شناخته میشود و متضاد آن مختصات زمینی یا جغرافیایی است.
نماد چیست
این اصطلاح به عنوان یک کل، نماد واحدی ندارد؛ اما بر اساس اینکه از کدام دستگاه مختصات سماوی استفاده شود، مؤلفههای آن نمادهای استانداردی دارند: در دستگاه استوایی با نمادهای $\alpha$ (بُعد) و $\delta$ (مِیل) و در دستگاه افقی با نمادهای $A$ (سَمت) و $a$ یا $h$ (ارتفاع) نمایش داده میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل مختصات سماوی
مختصات سماوی ابزاری بنیادین در علم نجوم و ستارهشناسی است که به دانشمندان و رصدگران اجازه میدهد موقعیت دقیق هر جرم آسمانی را در فضای بیکران نقشهبرداری و ردیابی کنند. این سیستم با فرض قرار گرفتن زمین در مرکز یک کره بزرگ و موهومی به نام «کره سماوی» کار میکند و تمام ستارگان و سیارات روی سطح این کره تصویر میشوند.
همانطور که برای پیدا کردن یک نقطه روی نقشه زمین از طول و عرض جغرافیایی استفاده میکنیم، در آسمان نیز از خطوط و زوایای مشابهی بهره میبریم. بسته به ناظر و هدف رصد، دستگاههای مختلفی مانند استوایی یا افقی به کار گرفته میشوند که هر کدام با نمادها و زوایای خاص خود (مانند بعد، میل یا سمت) کار رصد را دقیقتر میکنند.