یعنی چه
ترکیبی عطفی است که از دو واژه عربی ساخته شده؛ حیله به معنای چارهجویی پنهانی و مکر است و تزویر به معنای آراستن کلام، دروغ را راست جلوه دادن و نفاق. در کنار هم این اصطلاح برای توصیف رفتار کسی به کار میرود که با فریب و ریاکاری، قصد جلب منفعت یا آسیب به دیگری را دارد.
تلفظ
واژه حیله به صورت (حِیْ لَ هْ) و تزویر به صورت (تَزْ وِ یْ ر) تلفظ میشود و واو عطف میان آنها به صورت کوتاه (وَ) یا مکسور خوانده میشود.
در جدول
پاسخ مستقیم برای این نشانه در جدول با توجه به تعداد حروف، خود عبارت «حیله و تزویر» است که دقیقاً ده حرف دارد. از دیگر جایگزینها میتوان به مکر، خدعه یا کید اشاره کرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم دورویی و فریبکاری همزمان این اصطلاح، عبارات فوق دقیقترین معادلها هستند.
به عربی
هرچند خود این دو واژه ریشه عربی دارند، اما در زبان عربی معاصر ترکیب الخداع و المکر یا واژه التلبیس برای بیان این حالت فریب دوگانه رایجتر است.
در قرآن
این ترکیب به صورت یکجا در قرآن نیامده است. واژه حیله در آیه ۹۸ سوره نساء به معنای اصلی و مثبت آن یعنی «توانایی یافتن راه چاره» به کار رفته است. ریشه تزویر نیز در قالب «قوْلَ الزُّورِ» (سخن باطل و دروغ) در آیه ۳۰ سوره حج و آیه ۷۲ سوره فرقان به کار رفته که با مفهوم دروغپردازی و ظاهرسازی تزویر همپوشانی دارد. همچنین این مفهوم در قرآن مترادف با نفاق و ریا دانسته شده است.
نماد چیست
در فرهنگ عامه و ادبیات کلاسیک، «روباه» نماد بارز حیلهگری و مکر است. از سوی دیگر، در ادبیات عرفانی و اشعار شاعرانی چون حافظ و سعدی، شخصیتهایی مانند «خرقهپوشان دروغین»، «زاهد خودبین» یا «محتسب» به عنوان نمادهای اجتماعی تزویر، ریاکاری و ظاهرسازی مذهبی شناخته میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل حیله و تزویر
عبارت «حیله و تزویر» یک ترکیب عطفی پرکاربرد در زبان فارسی است که از دو واژه با ریشههای متمایز عربی تشکیل شده است. واژه اول یعنی حیله از ماده «ح و ل» به معنای چارهجویی پنهانی است و واژه دوم یعنی تزویر از ماده «ز و ر» به انحراف، آراستن دروغ و باطل جلوه دادن حقیقت اشاره دارد. آمیختگی این دو واژه در ادبیات و گفتگوهای روزمره، مفهومی عمیقتر از یک فریب ساده را میسازد و دلالت بر رفتاری دارد که در آن فرد با نقابِ راستی و درستی، به دنبال مکر و جلب منافع شخصی است.
این اصطلاح در متون کهن عرفانی و اخلاقی جایگاه ویژهای دارد و همواره در تضاد مطلق با مفاهیمی چون صداقت، یکرنگی، صراحت و اخلاص قرار میگیرد. در نگاه قرآنی نیز اگرچه ترکیب فوق عیناً وجود ندارد، اما مصادیق اخلاقی آن تحت عناوین نفاق، ریا و قول زور به شدت نفی شدهاند و در فرهنگ عامه نیز با نمادهایی همچون روباه در طبیعت یا زاهدان دروغین در جامعه به تصویر کشیده میشود.