یعنی چه
در علم منطق و فلسفه، به ذات یا مفهومی که ویژگی، صفت یا حکمی برای آن اثبات یا سلب میشود، «محمول علیه» میگویند. در واقع در یک گزاره، محمول بر دوشِ محمول علیه قرار میگیرد که همان موضوع یا سوژه است.
تلفظ
این عبارت به صورت «مَحمُولُن عَلَیه» (Mahmūlun Alayh) تلفظ میشود که یک ترکیب عربی تنویندار است.
در جدول
در جدولهای متقاطع و شرح در متن، پاسخ این اصطلاح منطقی ۹ حرفی، خودِ عبارت «محمول علیه» یا معادلهای آن مانند «موضوع» است.
به انگلیسی
در فلسفه و منطق غربی، دقیقترین معادل برای این واژه کلمه Subject است.
به عربی
این ترکیب خود ریشه در زبان عربی دارد و فلاسفه عربزبان بیشتر از واژه «الموضوع» استفاده میکنند.
به فارسی
در برگردان یا معادلیابی ساختاری در زبان فارسی، میتوان آن را با توجه به سیاق متن به «موضوع»، «نهاد» (در دستور زبان) یا «مسندٌالیه» ترجمه کرد.
در قرآن
ترکیب اصطلاحی و فلسفی «محمول علیه» در متن قرآن کریم به کار نرفته است؛ هرچند همخانوادههای آن از ریشه «حمل» مانند حَمَلَت و حُمِّلُوا در آیات متعددی وجود دارند.
جمعبندی و توضیح کامل محمول علیه
عبارت «محمول علیه» یک اصطلاح تخصصی و کلیدی در حوزه منطق صوری و فلسفه اسلامی است. برای درک این مفهوم باید بدانیم که هر گزاره منطقی از یک موضوع و یک محمول تشکیل میشود. موضوع همان چیزی است که درباره آن صحبت میکنیم و محمول، صفت یا حکمی است که به آن موضوع نسبت داده یا بار میشود؛ از این رو به موضوع قضیه، «محمول علیه» یعنی آنچه محمول بر آن بار شده، میگویند.
این واژه در ادبیات و دستور زبان شباهت زیادی به «مسندالیه» یا «نهاد» دارد و در فلسفه غرب با مفهوم سوژه (Subject) برابر است. در منطق ریاضی و جدید نیز معمولاً موضوع یا محمول علیه را با متغیرهای کوچکی مانند $x$ در یک تابع گزارهای مثل $P(x)$ نشان میدهند که نشاندهنده ذات پذیرندهٔ حکم است.