یعنی چه
عسس واژهای با ریشه عربی است که در ادبیات فارسی به معنی مأمور نگهبانی شب، گزمه یا پاسبان به کار میرود. این مأموران در تاریکی شب در شهرها گشت میزدند تا نظم را برقرار کرده و جلوی دزدی را بگیرند.
تلفظ
این کلمه به صورت فَتَحه روی حروف اول و دوم (عَـ + سَـ + س) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی چون «نگهبان شب»، «پاسبان قدیمی» یا «گزمه»، واژه ۳ حرفی «عسس» مد نظر است.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم عسس در زبان انگلیسی از عباراتی که به نگهبانی و حراست در شب اشاره دارند استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای اصیل و رایج فارسی این واژه شامل گزمه، شبگرد، پاسبان، داروغه و شحنه است که همگی به نوعی به مأموران حفظ امنیت شهر اشاره دارند.
نماد چیست
در شعر و عرفان کلاسیک فارسی (بهویژه در آثار حافظ و مولانا)، عسس نماد حاکمیت قشری، عقل مادی و مانعِ آزادی مستان طریقت است. همچنین کنایه «عسس بیا مرا بگیر کردن» در فرهنگ عامه به معنی رفتاری است که شخص عمداً خودش را لو میدهد یا به دردسر میاندازد.
جمعبندی و توضیح کامل عسس
واژه «عسس» از جمله کلمات کلیدی و پرکاربرد در ادبیات و اشعار کلاسیک فارسی است. این واژه که ریشه در زبان عربی دارد، در اصل به معنی مأموران و پاسبانانی است که در تاریکی و گرگومیش شب برای حفظ امنیت شهر و دستگیری سارقان به گشتزنی میپرداختند. اگرچه در زبان عربی مفهوم جمع دارد، اما در زبان فارسی به عنوان اسم مفرد (مترادف با گزمه و شحنه) به کار رفته است.
در بستر ادبیات عرفانی، عسس صرفاً یک مأمور معذور نیست، بلکه به نمادی کنایی از نظم سختگیرانه مادی و تقابل با شور، مستی و احوالات باطنی عارفان تبدیل میشود. این تقابل جلوه زیبایی به تصویرسازیهای شاعرانی چون حافظ بخشیده است.