یعنی چه
به تلاش، مجادله، بگومگو و دادخواهی انسانها (اعم از ظالمان، مظلومان، پیروان و پیشوایان گمراهی) در روز رستاخیز برای دفاع از خود، متهم کردن دیگران یا تبرئهٔ خویش در پیشگاه خداوند گفته میشود. این عبارت یک اصطلاح ترکیبی در حوزهٔ کلام و معارف قرآنی است که به پدیدهٔ گفتگوی تند و بیفایدهٔ خطاکاران در پیشگاه عدل الهی اشاره دارد.
تنزّه و تلفظ
تلفظ این عبارت به صورت «جِدال دَر قِیامَت» (Jedāl dar Qiāmat) است. هر دو واژهٔ اصلی ریشهٔ عربی دارند اما در زبان فارسی به عنوان یک اصطلاح اعتقادی-قرآنی یکپارچه به کار میروند.
در جدول
در مسابقات شرح در متن و جدول کلمات متقاطع، پاسخ این راهنما دقیقاً عبارت ۱۱ حرفی «جدال در قیامت» است.
به انگلیسی
در متون الهیاتی و ترجمههای انگلیسی قرآن، برای رساندن این مفهوم از عباراتی نظیر جدال یا بحث در روز داوری استفاده میشود.
به فارسی
معادلها و برگردانهای ترکیبی این عبارت در زبان فارسی شامل مواردی چون «مخاصمه در محشر»، «مجادلهٔ اخروی»، «نزاع اهل دوزخ» و «احتجاج در آتش» است. ریشهٔ لغوی آن از «جدل» (ستیزه در گفتگو) و «قوم» (برخاستن و برپایی) شکل گرفته است.
در قرآن
این مفهوم در آیات متعددی از قرآن کریم مطرح شده است؛ از جمله در آیه ۱۱۱ سوره نحل که میفرماید: «یَوْمَ تَأْتِی کُلُّ نَفْسٍ تُجَادِلُ عَنْ نَفْسِهَا» (روزی که هر کس میآید و از خود دفاع و مجادله میکند). همچنین در آیات ۳۰ و ۳۱ سوره زمر به مخاصمه و نزاع بندگان نزد پروردگار اشاره شده و در آیه ۱۰۹ سوره نساء، بیفایده بودن این جدال برای خائنان به صراحت بیان گردیده است.
نماد چیست
این عبارت در ادبیات کلاسیک نماد مادی یا پرندهای خاص ندارد؛ اما در تصویرگریهای مذهبی و نگارگریهای سنتیِ با محوریت «نامهٔ اعمال» و «رستاخیز»، این حالت به صورت دستهای رو به بالا، چهرههای مضطرب و انگشتبهدهان بودنِ گناهکاران در حال مواخذه و جدال با رهبران کفر به تصویر کشیده میشود و نماد پشیمانی بیفایده است.
جمعبندی و توضیح کامل جدال در قیامت
عبارت «جدال در قیامت» یکی از مفاهیم تکاندهنده در کلام اسلامی و معارف قرآنی است که به تصویرسازی دادگاه الهی در روز رستاخیز میپردازد. این اصطلاح نشاندهندهٔ وضعیتی است که در آن، انسانها به ویژه گمراهان و ستمگران، در تلاش برای تبرئهٔ خود یا انداختن گناه به گردن پیشوایان کفر، به بگومگو و مجادله روی میآورند. طبق آیات قرآن، این جدالها هیچ سودی برای خائنان ندارد و در نهایت به تسلیم محض در برابر حکم عادلانه الهی ختم میشود.
در فرهنگ و هنر اسلامی، این مفهوم فراتر از یک بحث کلامی رفته و به نمادی از اضطراب شدید، تبرئه پیشیجویانه و حسرت ابدی تبدیل شده است که در آثار نگارگری مربوط به روز محشر تجلی مییابد. در ادبیات معما و جداول کلمات متقاطع نیز این عبارت ترکیبیِ ۱۱ حرفی به عنوان پاسخی برای نشان دادن اوج اختصام و ستیزه در روز جزا شناخته میشود.