یعنی چه
اجتباء در لغت به معنای برگزیدن، انتخاب کردن و گردآوری است. در اصطلاح دینی و عرفانی، به این معناست که خداوند بندهای را با حکمت و اختیار کامل خود از میان دیگران جمعآوری کرده، به خود اختصاص دهد و تحت پوشش فیض و هدایت ویژه قرار دهد. این واژه از ریشه ثلاثی «ج ب ی» گرفته شده که در اصل به معنای جمعآوری مال یا آب در حوض است و وقتی به باب افتعال میرود، معنای گزینشِ دقیق و دستچین کردن به خود میگیرد.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت «اِجْ تِ بَاء» (Ejtebā) است که همزه پایانی آن در زبان فارسی معمولاً به صورت ساکن یا ملایم تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی همچون «برگزیدن»، «انتخاب کردن»، «گزینش الهی» یا «برگزیدگی بندگان»، واژه ۶ حرفی «اجتباء» به کار میرود.
به عربی
این کلمه خود ریشه عربی دارد و در این زبان با مترادفهایی چون «اصطفاء» (خالص کردن و برگزیدن) و «اختیار» (انتخاب با رغبت و میل) همپوشانی معنایی بسیار نزدیکی دارد.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این واژه عبارتند از: برگزیدن، گزینش، دستچین کردن، فراهم آوردن و انتخاب کردن با دقت و توجه کامل.
در قرآن
واژه اجتباء و مشتقات آن ۲۲ بار در قرآن کریم به کار رفته است. در فرهنگ قرآنی، این واژه نشاندهنده یک مقام والای معنوی است که در آن خداوند فردی (مانند پیامبران و صالحان) را از پراکندگیهای دنیا حفظ کرده و او را برای رسالت یا هدایت خاص برمیگزیند. به عنوان نمونه در آیه ۵۰ سوره قلم در وصف حضرت یونس آمده است: «فَاجْتَبَاهُ رَبُّهُ فَجَعَلَهُ مِنَ الصَّالِحِينَ» (پس پروردگارش او را برگزید و از شایستگانش قرار داد).
نماد چیست
این کلمه یک مفهوم انتزاعی، الهی و عرفانی است و در فرهنگ عامه یا هنر نماد فیزیکی یا المان تصویری مشخصی ندارد؛ اما در مفهوم استعاری و معنوی، میتواند نمادی از «نور هدایت»، «توبهٔ پذیرفتهشده» و «دستچین شدن توسط امر و لطف الهی» قلمداد شود.
جمعبندی و توضیح کامل اجتباء
واژه «اجتباء» یکی از لغات عمیق و پرمحتوای ریشه عربی است که به ادبیات دینی، عرفانی و زبان فارسی راه یافته است. این کلمه در اصل از ریشه «جبی» به معنای جمعآوری گرفته شده، اما در باب افتعال معنای ظریفتری پیدا کرده است؛ به طوری که دلالت بر جدا کردن و دستچین کردن یک شخص یا شیء از میان انبوهی از گزینهها با دقت و اختیار کامل دارد.
در فرهنگ اسلامی و قرآنی، این اصطلاح جایگاه ویژهای دارد و به انتخاب مستقیم و حکیمانه خداوند اشاره میکند. وقتی خداوند بندهای را «اجتباء» میفرماید، او را از تشتت، سرگردانی و آلودگیهای دنیا نجات داده، به خود نزدیک میسازد و جامه هدایت خاص بر تن او میپوشاند که این مرتبه بالاترین مقام برای انبیاء و اولیای الهی است.
در کاربردهای عمومی و حل جدول نیز این کلمه به عنوان مترادفی برای گزینش، اصطفاء و انتخاب شناخته میشود و بازتابدهنده مفهوم والا و ممتازِ برگزیدگی است.