یعنی چه
به دو یا چند سخن، ادعا یا وضعیت گفته میشود که با یکدیگر متباین و ناسازگار هستند؛ به طوری که وجود یکی، صحت دیگری را کاملاً زیر سؤال میبرد و نفی میکند.
تلفظ
تلفظ این واژه به صورت «ضِدّ وُ نَقیض» است که از دو واژهٔ عربی همراه با واو عطف فارسی تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، برای راهنمای «حرف یا رفتار متباین و باطلکننده خود»، پاسخ اصلی «ضدونقیض» (۷ حرف) است. واژههای متناقض و متباین نیز به عنوان گزینههای جانبی کاربرد دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی رایجترین معادل برای این مفهوم واژه Contradictory است. همچنین در زبان عربی از «مُتَنَاقِض» یا «مُتَضَارِب» و در زبان ترکی از «Çelişkili» استفاده میشود.
به فارسی
معادلها و مترادفهای فارسی و رایج این واژه شامل متناقض، متباین، ناهمخوان، بیثبات و ناسازگار است. واژههای متضاد آن نیز شامل سازگار، همخوان، منطبق، یکدست و موافق هستند. از نظر همخانواده، بخش اول آن به تضاد و متضاد، و بخش دوم آن به تناقض، نقص و ناقض پیوند میخورد.
در قرآن
عین ترکیب «ضدونقیض» در قرآن کریم ذکر نشده است؛ اما ریشههای سازنده آن به طور جداگانه به کار رفتهاند. برای نمونه، ریشه «نقص» در آیاتی مانند «نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ» به معنی کم کردن آمده و واژه «ضد» به صورت جمع در آیه ۸۲ سوره مریم («وَّیَکُونُونَ عَلَیْهِمْ ضِدًّا») به معنی دشمن و مخالف استفاده شده است.
نماد چیست
در طرحهای گرافیکی و بینالمللی، این مفهوم معمولاً با علامت صاعقه یا دو فلش متقاطع و معکوس (⇄) نشان داده میشود که نماد عدم سازگاری است. در علم منطق و ریاضیات نیز برای نشان دادن تناقض و ابطال از نماد تکافتاده $\bot$ استفاده میکنند.
جمعبندی و توضیح کامل ضدونقیض
واژه «ضدونقیض» یک ترکیب عطفی ساخته شده از دو کلمه عربی «ضد» و «نقیض» در ساختار زبان فارسی است. در اصطلاح منطق قدیم، ضدین و نقیضین دو مبحث کاملاً مجزا و متفاوت در مبحث تقابلها بودند؛ اما در زبان عامه و ادبیات روزمره، این دو کلمه ترکیب شده و به صورت یک اصطلاح واحد برای اشاره به هرگونه ناسازگاری شدید درآمدهاند.
این واژه زمانی به کار میرود که سخنان، ادعاها یا رفتارهای یک شخص یا یک سیستم با یکدیگر جور درنمیآیند؛ به طوری که تایید یکی مستلزم تکذیب دیگری است. این ناهمخوانی نشاندهنده بیثباتی، عدم صداقت یا وجود اشکال ساختاری در ادعاهای مطرح شده است.
در فرهنگهای لغت و جداول کلمات متقاطع، واژه ضدونقیض به عنوان یک واژه دقیقاً ۷ حرفی شناخته میشود و با مفاهیمی همچون تناقض، تباین و ناهمخوانی مترادف است. نمادهای علمی مانند $\bot$ در منطق نیز بازتابدهنده همین مفهوم ابطال و ناسازگاری مطلق هستند.