یعنی چه
تسری در منطق به فرآیندی گفته میشود که در آن، حکم، ویژگی یا قاعدهای که برای یک امر جزئی یا مشخص اثبات شده است، به موضوعات دیگر یا به یک کلِ بزرگتر تعمیم و سرایت داده میشود. این مفهوم نمود اصلی خود را در «تمثیل» (سرایت حکم به دلیل وجه شبه) و «استقراء» (تعمیم حکم جزئیات به کل) نشان میدهد.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت «تَسَرّی» با تشدید روی حرف «ر» تلفظ میشود و از باب تفعّل است.
در جدول
در معماها و جداول کلمات متقاطع، پاسخ این عبارت دقیقاً «تسری در منطق» است که ۱۰ حرف دارد. کلمات مترادفی چون تعمیم و سرایت نیز ممکن است مد نظر باشند.
به انگلیسی
در متون تخصصی و منطق مدرن، از واژگانی چون Extension (توسعه و شمول) یا Generalization (تعمیمدهی) برای رساندن این مفهوم استفاده میشود.
به فارسی
برابرهای فارسی و واژگان هممعنی رایج برای این اصطلاح شامل «تعمیم»، «گسترش دادن»، «سرایت دادن»، «اشاعه» و «شمول» است که همگی مفهوم فراگیر کردن یک حکم را میرسانند.
در قرآن
خود کلمه «تسری» به عنوان یک اصطلاح لغوی یا منطقی در متن قرآن مجید وجود ندارد؛ هرچند مشتقات همریشه دیگری از «س-ر-ی» در زبان عربی یافت میشود، اما این واژه فاقد کاربرد مستقیم قرآنی است.
نماد چیست
در منطق ریاضی و فرمال، نماد اختصاصی برای کلمه «تسری» تعریف نشده است. با این حال، فرآیند تعمیم به کل با سور عمومی ($\forall$) و فرآیند سرایت حکم از گزارهای به گزاره دیگر با نماد استلزام ($\rightarrow$ یا $\implies$) نمایش داده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل تسری در منطق
اصطلاح «تسری در منطق» به معنای سرایت دادن و تعمیم دادن یک حکم، ویژگی یا قانون از یک موضوعِ مشخص به موضوعات دیگر است. این مفهوم ریشه در ساختارهای استدلالی دارد و زمانی رخ میدهد که ذهن با تکیه بر شباهتها یا بررسی نمونههای جزئی، دامنهٔ شمول یک قاعده را گسترش میدهد تا مفاهیم یا پدیدههای مشابه دیگر را نیز در بر بگیرد.
نمود عینی و اصطلاحی تسری را میتوان در دو قالب اصلی «تمثیل» و «استقراء» مشاهده کرد. در استدلال تمثیلی، حکمِ یک کل بر اساس شباهت به جزئی دیگر سرایت داده میشود و در استقراء، پس از بررسی چند نمونهٔ محدود، حکم به دست آمده به کلِ مجموعه تسری مییابد. این واژه علاوه بر منطق، در حقوق و فقه نیز کاربرد فراوانی دارد (مانند تسری قانون به گذشته یا تنقیح مناط).