یعنی چه
جانماز به فرش کوچک، پارچه یا شالی گفته میشود که مسلمانان بر زمین میگسترند تا روی آن عبادات خود را بجا آورند. همچنین به جامه یا کیسهای که مهر، تسبیح و مسواک را در آن نگه میدارند نیز جانماز میگویند.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت واژهای چهار هجایی و با سکون روی الف اول (در اصلِ ترکیب) یا به صورت روان «جا-نَ-ماز» تلفظ میشود.
در جدول
در کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی چون «فرش کوچک نماز» یا «حصیر طاعت» از واژه ۶ حرفی «جانماز» یا معادلهای آن استفاده میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این وسیله عبادی از ترکیبات مربوط به فرش یا حصیر نماز استفاده میشود.
به عربی
در فرهنگ و زبان عربی، واژه سجاده رایجترین برگردان برای جانماز فارسی است.
به ترکی
زبان ترکی این واژه را مستقیماً از معادل عربی آن یعنی سجاده وام گرفته است.
به فارسی
واژه جانماز کاملاً فارسی و اسمی مرکب، تبدیلیافته و مخفف از عبارت «جایِ نماز» است. از واژههای همخانواده بخش اول آن میتوان به «جایگاه» و «جابهجا» و برای بخش دوم به «نمازگزار» و «نمازخانه» اشاره کرد. متقاضی مستقیمی ندارد اما در کنایات مقابل ابزار لهو قرار میگیرد.
جمعبندی و توضیح کامل جانماز
واژه «جانماز» یک اصطلاح اصیل فارسی و حاصل ترکیب دگرگونشده «جای نماز» است که به عنوان زیرانداز مادی و حریم معنوی مسلمانان هنگام عبادت بکار میرود. این ابزار عبادی گرچه به طور عیناً در متن قرآن کریم نیامده (چرا که در صدر اسلام نماز بر زمین و حصیر ساده خوانده میشد)، اما در فرهنگ اسلامی-ایرانی جایگاه نمادین برجستهای یافته است.
در نمادشناسی فرهنگی، جانماز مظهر تقوا، پاکیزگی مادی و معنوی، و خلوت صمیمانه بنده با پروردگار است. نقشهای اسلیمی، محرابی و گل و بوتههای بافتهشده بر آن، تداعیکننده دریچهای رو به بهشت و تمرکز بخشیدن به ذهن به سمت قبله هستند. همچنین این واژه وارد ادبیات کنایی مردم نیز شده است؛ چنانکه اصطلاح عامیانه «جانماز آب کشیدن» به زیبایی برای توصیف ریاکاری و تظاهر به زهد دروغین به کار میرود.