معنی
چقرمگی در لغت به معنای سختی، سفتی و حالتی شبیه به چرم است. در علم مواد و متالورژی، این واژه به ویژگی فیزیکی مادهای اطلاق میشود که میتواند پیش از وقوع شکست، انرژی زیادی را جذب کرده و بدون پاره شدن یا شکستن، تغییر شکل خمیری (پلاستیک) بدهد. این ویژگی معیاری برای سنجش مقاومت مواد در برابر ضربه است.
یعنی چه
به زبان ساده، چقرمگی یعنی اینکه یک ماده چقدر میتواند در برابر ضربههای ناگهانی یا نیروهای کششی مقاومت کند و به جای اینکه فوراً بشکند، خم شود یا انرژی را در خود هضم کند. مواد چقرمه در برابر گسترش و رشد ترکها مقاومت بسیار بالایی از خود نشان میدهند.
مترادف
در متون عمومی از سرسختی و در متون تخصصی مهندسی مواد از مقاومت به شکست یا معادل انگلیسی آن استفاده میشود.
متضاد
موادی که چقرمگی پایینی دارند، ترد یا شکننده نامیده میشوند؛ یعنی با کمترین تغییر شکل و اعمال نیرو فوراً متلاشی میشوند.
هم خانواده
این واژهها در ادبیات عامیانه و ریشهشناختی با مفهوم سختجانی و انعطافناپذیری پیوند دارند.
ریشه
واژه پایه آن «چِقِرمِه» است که ریشه در زبان ترکی دارد و در اصل به نوعی غذا یا گوشت غلیظ و سفت اطلاق میشده است. بعدها مجازاً به هر چیز سفت و چرممانند چقر گفته شد و در نهایت با اضافه شدن پسوند مصدریساز فارسی «ـگی»، واژه چقرمگی برای این مفهوم علمی و عمومی شکل گرفت.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، برای راهنمای 'مقاومت مواد در برابر شکست' یا 'سرسختی مادی'، واژه ۶ حرفی چقرمگی پاسخ اصلی است.
به انگلیسی
در مهندسی مواد جهان، اصطلاح تخصصی Toughness معادل دقیق چقرمگی است. همچنین در نمادهای تخصصی، چقرمگی شکست را با $K_{Ic}$ نمایش میدهند.
جمعبندی و توضیح کامل چقرمگی
چقرمگی یک ویژگی مکانیکی و ساختاری بسیار حیاتی در مهندسی مواد و متالورژی است که مرز میان یک ماده کارآمد و یک ماده خطرناک را تعیین میکند. برخلاف تصور عموم، چقرمگی با سختی (مقاومت در برابر خط افتادن) یا استحکام (تحمل بار) متفاوت است؛ یک ماده چقرمه اصطلاحاً جانسخت است، یعنی در مواجهه با ضربات ناگهانی فداکاری کرده، تغییر شکل میدهد اما به هیچ وجه به راحتی نمیشکند و ترک نمیخورد.
از نظر ریشهشناختی، این کلمه حاصل ترکیب یک واژه توصیفی و عامیانه قدیمی به نام 'چقر' با پسوند اسمساز فارسی است که امروزه به عنوان یک ترمینولوژی دقیق علمی جا افتاده است. بررسی نمودارهای تنش-کرنش نشان میدهد که میزان چقرمگی دقیقاً برابر با سطح زیر این منحنیهاست که نشاندهنده کل انرژی جذب شده توسط ماده تا لحظه گسیختگی نهایی است.