معنی
نصیب در اصل به معنای بخش یا حصهای مشخص از هر چیز است که به یک فرد تعلق میگیرد. این کلمه همچنین به بخت، تقدیر و سرنوشتی که در زندگی برای انسان رقم خورده و به او میرسد، اشاره دارد.
یعنی چه
وقتی میگویند چیزی نصیب کسی شده، یعنی آن امر (چه مادی مانند مال و چه معنوی مانند شانس و بخت) به عنوان سهم مقدر و مشخص به او رسیده است.
مترادف
متضاد
هم خانواده
ریشه
این واژه از ریشه عربی «ن ص ب» گرفته شده که در اصل به معنای برپا داشتن، ثابت کردن و پابرجا کردن است. علت این نامگذاری آن است که سهم هر کس هنگام تقسیم، ثابت، مشخص و از بقیه جدا میشود.
در جدول
به انگلیسی
جمعبندی و توضیح کامل نصیب
واژه «نصیب» یکی از مفاهیم پرکاربرد در زبان و ادبیات فارسی است که ریشه در فرهنگ و زبان عربی دارد. این کلمه در اصل بر مفهومی مادی و ملموس یعنی «سهم و حصه افراز شده» دلالت دارد؛ به این معنا که وقتی چیزی میان چند نفر تقسیم میشود، آن بخشی که ثابت و پابرجا به یک نفر اختصاص مییابد، نصیب اوست.
با گذشت زمان و ورود این واژه به ادبیات و فرهنگ عامه، بار معنایی آن گسترش یافت و با مفاهیم انتزاعی و ماورایی مانند بخت، تقدیر، شانس و روزی مقدر شده گره خورد. در این دیدگاه، نصیب تنها به مادیات محدود نمیشود، بلکه شامل تمام اتفاقات، فرصتها و سرنوشتی است که در زندگی برای یک انسان رقم میخورد و گویی از پیش برای او کنار گذاشته شده است.
در متون دینی و قرآنی نیز این واژه به وفور (بیش از ۳۰ بار در قالبهای مختلف این ریشه) به کار رفته است که غالباً بر سهم عادلانه و مقدر انسانها از پاداش، جزا، یا روزی مادی در دنیا و آخرت اشاره دارد. این واژه در ادبیات فارسی نمادی از تسلیم در برابر تقدیر و در عین حال امید به کسب بهرههای نیکو از زندگی است.