یعنی چه
واژه «ولدزنا» (مخفف ولدالزنا) در لغت و اصطلاحات فقهی و حقوقی به فرزندی اطلاق میشود که پدربزرگ و مادر او در زمان انعقاد نطفه، علقه زوجیت (رابطه ممتد یا موقت قانونی) نداشتهاند. این اصطلاح یک عنوان حقوقی و فقهی برای تبیین وضعیت نسب و حقوق مدنی فرد است. در متون کهن لغت، این واژه مجازاً به نوعی حشره یا کرم شبتاب که در فصل باران پدید میآید نیز اطلاق شده است.
در جدول
کلمه «ولدزنا» در بازیهای جدول کلمات به عنوان پاسخ برای طراحان مورد استفاده قرار میگیرد و دقیقاً ۶ حرف دارد. از مترادفات قدیمی و کمتر شنیده شده آن در جدول میتوان به «خشوک» و «سنداره» اشاره کرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به لحن و متن حقوقی یا عامیانه، واژههای متفاوتی وجود دارد. Illegitimate child دقیقترین معادل حقوقی و رسمی آن است.
به عربی
این واژه ریشه عربی دارد و ترکیبی از مضاف و مضافالیه (وَلَد + الزِّنَا) است که در زبان فقه و حدیث به وفور به کار رفته است.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی برای بیان این مفهوم در حالت رسمی از همان ریشه عربی به صورت Veled-i zina و در حالت عامیانه از واژه Piç استفاده میشود.
به فارسی
در زبان فارسی اصیل و متون ادبی، معادلهای مستقیمی چون «زنازاده» و «حرامزاده» برای این واژه به کار میرود. در ادبیات کنایی و اخلاقی قدما نیز گاهی از تعابیری همچون ناپاکزاد یا بدگهر برای اشاره به مفاهیم مشابه استفاده میشد. متضادهای فارسی این کلمه شامل «حلالزاده» و «پاکزاد» است.
در قرآن
خود واژه «ولدزنا» یا «ولدالزنا» صراحتاً در متن قرآن کریم نیامده است. با این حال، در آیه ۱۳ سوره قلم از کلمه «زَنِیم» استفاده شده که مفسران بزرگی مانند علامه طبرسی در مجمعالبیان یکی از معانی اصلی آن را «کسی که به قومی چسبانده شده در حالی که از آنها نیست» یا همان زنازاده معنا کردهاند. همچنین در آیه ۱۲ سوره ممتحنه نیز به صورت غیرمستقیم به عدم انتساب فرزندان حاصل از روابط نامشروع به شوهر اشاره شده است.
جمعبندی و توضیح کامل ولدزنا
واژه «ولدزنا» که شکل مخفف و عامیانه ترکیب عربی «ولدالزنا» است، در اصطلاح به فرزندی گفته میشود که از رابطه جنسی خارج از چارچوب شرعی و قانونی (زنا) میان یک زن و مرد متولد شده باشد. این کلمه دارای ریشه عربی بوده و از نظر دستوری یک ترکیب اضافه (مضاف و مضافالیه) محسوب میشود که در زبان فارسی با کلماتی نظیر زنازاده و حرامزاده مترادف است و نقطه مقابل آن نیز واژه حلالزاده قرار دارد.
از منظر فقه اسلامی و حقوق مدنی ایران، برای این دسته از فرزندان احکام خاصی در نظر گرفته شده است؛ از جمله اینکه نسب قانونی میان فرزند و پدر و مادر طبیعی برقرار نمیشود و در نتیجه، این افراد از پدر و مادر خود ارث نمیبرند، هرچند که وظایفی مانند انفاق و نگهداری (حضانت) در قبال آنها همچنان بر عهده والدین طبیعی است. دانشنامهها و لغتنامهها این واژه را صرفاً از بابت جایگاه حقوقی و لغوی بررسی میکنند.
در حوزه مراجع مکتوب و حل جدول، این کلمه به عنوان یک واژه ۶ حرفی شناخته میشود. همچنین در زبانهای دیگر مانند انگلیسی، ترکی و عربی معادلهای دقیق حقوقی و عامیانه برای آن وجود دارد. در قرآن کریم نیز اگرچه این عبارت صراحتاً ذکر نشده، اما مفاهیم مرتبط با آن از طریق واژههایی چون «زنیم» توسط مفسران تبیین شده است.