معنی
واژهٔ ناپسند به ویژگی یا رفتاری اشاره دارد که با معیارهای اخلاقی، اجتماعی یا وجدان انسانی سازگار نباشد و جامعه یا فرد آن را رد کند. این کلمه صفت نسبی برای هر چیز غیرمطبوع و نادلپذیر است.
یعنی چه
در اصطلاح، وقتی چیزی یا کاری را ناپسند میخوانند، یعنی آن امر خطایی اخلاقی، رفتاری خارج از عرف، یا پدیدهای نازیبا و نامطلوب است که ذهن و روح انسان از آن کراهت دارد.
مترادف
این کلمات همگی در بافتهای زبانی مختلف (ادبی، اخلاقی، فقهی و عرفی) بار معنایی رد کردن، نپذیرفتن و زشتیِ یک پدیده یا رفتار را دوش میکشند.
متضاد
کلماتی که نشاندهنده پذیرش، زیبایی، نیکویی و تایید کامل از سوی عرف، عقل یا مذهب هستند.
هم خانواده
این واژگان همگی از ریشه کهن فارسی به معنای «پذیرش و خوشآمدن» مشتق شدهاند که با افزودن پیشوندها و پسوندهای مختلف، مفاهیم مثبت یا منفی ساختهاند.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، اگر طراح از شما معادل واژههایی چون زشت، بد یا نکوهیده را بخواهد، بسته به تعداد حروف، کلمه ۶ حرفی «ناپسند» یا معادلهای آن جای میگیرند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به شدت ناپسند بودن یک رفتار یا پدیده، از واژههای متفاوتی استفاده میشود؛ برای کارهای معمولی از Unpleasant یا Improper و برای موارد شدیدتر اخلاقی از Indecent یا Obscene استفاده میکنند.
جمعبندی و توضیح کامل ناپسند
واژهٔ «ناپسند» یک صفت اصیل فارسی است که از پیشوند نفی «ناـ» و بن ماضی «پسند» (از مصدر پسندیدن) ساخته شده است. این واژه در ادبیات، اخلاق و عرف جامعه برای توصیف اعمال، کلمات یا پدیدههایی به کار میرود که با معیارهای زیباییشناسی، وجدان جمعی و هنجارهای پذیرفتهشده سازگاری ندارند و مورد نکوهش قرار میگیرند.
اگرچه خود لفظ «ناپسند» به دلیل فارسی بودن در متن عربی قرآن کریم نیامده است، اما معادلهای مفهومی آن مانند «مُنکَر»، «فاحشه» و «سوء» به وفور در آیات الهی برای نهی از کارهای زشت و غیراخلاقی استفاده شدهاند؛ مانند آیه معروف سوره عنکبوت که نماز را بازدارنده از فحشا و منکر (کارهای زشت و ناپسند) معرفی میکند.
در مجموع، ناپسند بار معنایی منفی و انتزاعی دارد و برخلاف برخی واژگان قدیمی، نماد مادی یا جانوری خاصی برای آن در فرهنگ پدیدارشناسی ثبت نشده است، بلکه به عنوان یک خطکش اخلاقی برای تفکیک کارهای درست از نادرست در زبان فارسی عمل میکند.