یعنی چه
بیستوجهی (Icosahedron) یک اصطلاح تخصصی در هندسه است که به هر نوع جسم سهبعدی یا چندوجهی با ۲۰ وجه اطلاق میشود. معروفترین نوع آن، «بیستوجهی منتظم» است که یکی از پنج جسم افلاطونی به شمار میرود. این شکل از ۲۰ مثلث متساویالاضلاعِ همنهشت، ۱۲ رأس و ۳۰ یال تشکیل شده است. در نظام فلسفی افلاطون، این جسم نماد عنصر «آب» است و در زیستشناسی نیز پوسته پروتئینی (کپسید) بسیاری از ویروسها به این شکل است.
تلفظ
این واژه به صورت «بیسْتْوَجْهی» تلفظ میشود که ترکیبی از سکون روی سین و تاء در بخش اول، و فتحه روی واو و سکون روی جیم در بخش دوم است.
در جدول
در سؤالات طراحان جدول برای راهنمایی شکل هندسی ۲۰ سطحی، پاسخ دقیق واژه «بیست وجهی» (با احتساب فضای بین دو کلمه یا بدون آن در شمارش سنتی حروف) یا مترادفهای آن است.
به انگلیسی
این واژه در زبان انگلیسی برگرفته از ریشه یونانی باستان eíkosi به معنای بیست و hédra به معنای قاعده یا وجه است.
به عربی
در متون ریاضی و هندسه مدرن عربی از اصطلاح «عشروني الأوجه» یا معادل یونانی معربشده آن استفاده میشود.
به فارسی
واژههای «بیسترویی» و «بیستسطحی» معادلهای سره و کاملاً فارسی این اصطلاح هندسی هستند. خود واژه «بیستوجهی» ترکیبی از بخش فارسی (بیست) و بخش عربی (وجه) است.
در قرآن
ترکیب هندسی «بیستوجهی» یا عدد ۲۰ در کنار وجه در قرآن کریم وجود ندارد. با این حال، ریشه کلمه یعنی «وجه» به فراوانی در آیاتی مانند «وَيَبْقَى وَجْهُ رَبِّكَ» به کار رفته که در آنجا به معنای لغوی (رو) یا کنایی (ذات الهی و خشنودی خدا) است و ارتباطی با هندسه ندارد.
جمعبندی و توضیح کامل بیست وجهی
بیستوجهی یک مفهوم کلیدی در هندسه فضایی و ساختارهای چندوجهی است. معروفترین شکل آن، بیستوجهی منتظم است که به دلیل تقارن بینظیرش، از زمان یونان باستان و در نظریات افلاطون مورد توجه بوده و نماد عنصر آب نامیده شده است. این شکل هندسی از ۲۰ مثلث متساویالاضلاع، ۱۲ رأس و ۳۰ یال تشکیل شده است.
در دنیای مدرن، اهمیت بیستوجهی از کتابهای ریاضی فراتر رفته و در زیستشناسی نیز کاربرد دارد؛ چرا که کپسید یا پوسته ساختاری بسیاری از ویروسها مانند ویروس تبخال، به شکل بیستوجهی است. این ساختار در طبیعت، بهینهترین حالت برای بستهبندی و محافظت از مواد ژنتیکی با کمترین مصرف انرژی به شمار میرود.
از نظر ریشهشناسی، این واژه ترکیبی از «بیست» فارسی و «وجه» عربی است که در فارسی سره به آن «بیسترویی» نیز میگویند. در زبان انگلیسی با نام Icosahedron شناخته میشود که ریشه در واژگان یونان باستان دارد.