یعنی چه
حروفیه نام یکی از فرقههای صوفیانه و باطنی است که در اواخر قرن هشتم هجری توسط فضلالله استرآبادی پایهگذاری شد. پیروان این مکتب عقیده داشتند که حروف الفبا (بهویژه ۳۲ حرف فارسی) دارای اسرار الهی، ارزشهای عددی (حساب ابجد) و کلید فهم درونمایه قرآن، خلقت و تکوین جهان هستند. آنها حقیقت دین را در تجلی حروف میدیدند.
تلفظ
این واژه به صورت حُرُوفیه (Ḥurūfiyyah) تلفظ میشود که از واژه «حروف» (جمع حرف) به همراه یای نسبت و تاء تانیث شکل گرفته است.
در جدول
در پاسخ به سؤالات جدول کلمات متقاطع درباره فرقههای مذهبی، فرقه فضلالله استرآبادی یا پیروان اسرار حروف، کلمه ۶ حرفی «حروفیه» پاسخ دقیق است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این مذهب و جریان فکری از واژه Hurufism و برای اشاره به پیروان آن از کلمه Hurufis استفاده میشود.
به فارسی
معادلها و عناوین فارسی این کلمه شامل «فضلاللهیه» (منسوب به پایهگذار فرقه)، «پیروان فضلالله»، «اهل حروف» و «باطنیه» (به دلیل اشتراک در تأویل باطنی متون) است. واژگان ظاهریه و اهل ظاهر نیز متضاد فکری این جریان هستند.
در قرآن
خود واژه «حروفیه» در قرآن نیامده است، اما ریشه آن (حرف) در آیات مختلف به کار رفته است؛ از جمله آیه ۱۱ سوره حج: «وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَعْبُدُ اللَّهَ عَلَىٰ حَرْفٍ» (و از میان مردم کسی است که خدا را بر یک سو و به زبان میپرستد) و همچنین مشتقاتی مانند «يُحَرِّفُونَ» که به معنی تغییر دادن و تحریف کلمات است.
نماد چیست
مهمترین نماد حروفیه «عدد ۳۲» (تعداد حروف الفبای فارسی) است که آن را اساس آفرینش میدانستند. همچنین آنها «خطوط چهره انسان» (مانند ابرو، مژه و خطوط پیشانی) را نماد و مظهری از کلمات و واژگان الهی قلمداد میکردند.
جمعبندی و توضیح کامل حروفیه
جنبش حروفیه یکی از جریانهای فکری، مذهبی و صوفیانه غالی در تاریخ ایران و اسلام است که در قرن هشتم هجری توسط فضلالله استرآبادی بنیان نهاده شد. این فرقه با تکیه بر تأویلات باطنی، حروف الفبا و ارزش عددی آنها را در نظام حساب ابجد، کلید درک تمام اسرار آفرینش، قرآن و هستی میدانست و معتقد بود که خداوند خود را در قالب حروف و کلمات آشکار کرده است.
اعتقادات حروفیان به سرعت رنگ و بوی سیاسی به خود گرفت و به دلیل مخالفت شدید با ساختارهای مذهبی حاکم و حاکمان تیموری، با سرکوب شدیدی مواجه شد، تا جایی که فضلالله استرآبادی به دستور میرانشاه (پسر تیمور لنگ) اعدام شد. با وجود این سرکوبها، اندیشههای حروفیه از طریق شاعرانی چون عمادالدین نسیمی به قلمرو عثمانی منتقل شد و تأثیر عمیقی بر برخی فرقههای دیگر از جمله بکتاشیه بر جای گذاشت.
از نظر زبانشناسی و ریشهشناسی، این واژه عربی و مشتق از «حرف» است. حروفیان با تمرکز بر ظاهر چهره انسان و انطباق خطوط رخسار با حروف الفبا، نظام زیباییشناسی و عقیدتی خاصی را پدید آوردند که در تاریخ تصوف اسلامی نمونهای منحصربهفرد از افراط در تأویل عددی و زبانی به شمار میرود.