یعنی چه
عبارت «سخندان و دانا» از ترکیب دو صفت فاعلی فارسی تشکیل شده است. سخندان به کسی گفته میشود که به ارزش، شیوه و آداب سخن گفتن واقف است و کلامی فصیح و ادیبانه دارد. دانا نیز به معنای آگاه، عالم و خردمند است. در مجموع، این ترکیب اشاره به شخص فرزانهای دارد که دانش فراوان خود را با بیانی شیوا و سنجیده ارائه میکند.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب به صورت «سُخندان» (soxandân) همراه با واو عطفِ مکسور یا مضموم [وَ / وُ] و «دانا» (dânâ) است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، پاسخ این عبارت دقیقاً خود واژه ترکیبی «سخندان و دانا» با ۱۱ حرف است. همچنین به صورت مجزا واژههایی چون فصیح، فرزانه و نکتهدان نیز ممکن است مدنظر باشند.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم این ترکیب در زبان انگلیسی، از عباراتی استفاده میشود که همزمان به ویژگی خردمندی (Wise) و شیوایی بیان (Eloquent) اشاره دارند.
در قرآن
ترکیب «سخندان و دانا» واژهای کاملاً فارسی و اصیل است و در متن قرآن کریم وجود ندارد. با این حال، از نظر مفهومی کلماتی مانند «علیم»، «حکیم» و یا تعبیر «أُوتِیَ الْحِکْمَةَ» (کسی که به او حکمت داده شده) معادلهای ساختاری آن در فرهنگ قرآنی به شمار میروند.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک و سنت عرفانی ایران، این صفت مظهر و نماد «انسان کامل»، «پیر با تجربه» یا «وزیر و مستشار خردمند» است که شاهین ترازوی عقل و ادب را در جامعه نگاه میدارد؛ همانطور که سعدی میفرماید: سخندانِ پروردهٔ پیرِ کهن، بیندیشد آنگه بگوید سخن.
جمعبندی و توضیح کامل سخندان و دانا
عبارت «سخندان و دانا» یک ترکیب وصفی اصیل فارسی است که از پیوند دو ویژگی بنیادین انسانی یعنی «علم و آگاهی» و «فصاحت و بلاغت» پدید آمده است. این اصطلاح در ادبیات مکتوب ما جایگاه ویژهای دارد و نشاندهنده کمال شخصیتی فردی است که نه تنها بار علمی و معرفتی بالایی دارد، بلکه شیوه تجلی آن دانش را در قالب کلمات سنجیده و اثربخش به خوبی میداند.
از منظر واژهشناسی، ریشه هر دو کلمه به زبانهای باستانی ایران بازمیگردد و در اشعار بزرگان نظیر فردوسی و سعدی، این صفت وجه مشخصه مستشاران، وزیران کاردان و پیران راهرو است. داشتن دانش بدون توانایی بیان آن، یا سخنوری بدون پشتوانه علمی، هیچکدام به تنهایی ارزش این ترکیبِ کامل را ندارند و جامعیت این دو ویژگی با هم، نماد خرد ناب در فرهنگ ایرانی است.