یعنی چه
شپلیدن (یا شپیلیدن) واژهای کهن در زبان فارسی است که سه معنای اصلی دارد؛ نخست به معنی سوت زدن و صفیر کشیدن (بهویژه صدایی که برای پرواز دادن کبوتران درمیآورند)، دوم به معنی شیفته، شیدا و عاشق شدن، و سوم به معنی افشردن و فشار دادن چیزهایی مانند انگور برای گرفتن آب یا شیره آن است.
تلفظ
این واژه در لغتنامههای کهن به صورت شِپِلیدَن (šepe-lī-dan) یا شِپیلیدَن (šepī-lī-dan) ضبط شده است و ریشه در نامآواهای زبان فارسی دارد.
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی چون «سوت زدن در لغت قدیم» یا «افشردن انگور»، کلمه ۶ حرفی «شپلیدن» یا واژگان همخانواده آن مانند «شخولیدن» مد نظر قرار میگیرد.
به انگلیسی
با توجه به چندمعنایی بودن این واژه، معادل دقیق آن در انگلیسی بسته به کاربرد، فعل To whistle (به معنی صفیر کشیدن) یا افعالی نظیر To squeeze و To press (به معنی تحت فشار قرار دادن و عصارهگیری) خواهد بود.
به عربی
در زبان عربی، برای بخش اول معنایی (سوت زدن) از فعل «صَفَرَ» (مصدر صَفير) و برای بخش دوم معنایی (فشردن میوه و انگور) از فعل «عَصَرَ» استفاده میشود.
در قرآن
واژه «شپلیدن» یک فعل اصیل و کهن فارسی است. به همین دلیل، این لغت در متن قرآن کریم به کار نرفته و ریشه عربی ندارد.
جمعبندی و توضیح کامل شپلیدن
واژه «شپلیدن» یا «شپیلیدن» از جمله لغات اصیل، کمتر شنیدهشده و کهن زبان فارسی است که در فرهنگهای معتبری مانند لغتنامه دهخدا، فرهنگ معین و برهان قاطع به ثبت رسیده است. این فعل نمونهای جالب از کلمات چندمعنایی در فارسی باستان و سنتی است که حوزههای معنایی کاملاً متفاوتی را پوشش میدهد.
اصلیترین معنای آن تولید صدای صفیر و سوت با دهان است که ریشه در نامآواها (صداهای تقلیدی طبیعت) دارد. با این حال، کاربرد آن در معنای عاشق و شیفته شدن و همچنین در صنایع سنتی به عنوان فشردن انگور و عصارهگیری، تنوع کاربردی این واژه را در گذشته نشان میدهد و امروزه بیشتر در حل جدولهای کلمات متقاطع مورد توجه قرار میگیرد.