معنی
واژه تیر دارای سه معنای اصلی و مجزا است: اول، شیء باریک، کشیده و نوکتیزی که از کمان پرتاب میشود یا مقذوفی که از سلاح گرم شلیک میگردد. دوم، ستونهای ضخیم چوبی یا آهنی که در ساختمانسازی برای نگهداشتن سقف یا در خیابانها برای سیمهای برق استفاده میشود. سوم، در بخش تقویم و نجوم، به اولین ماه فصل تابستان و همچنین سیاره عطارد (دبیر فلک) اطلاق میگردد.
یعنی چه
این کلمه بسته به بافت متن میتواند نشاندهنده ابزار جنگی پرتابی (پیکان، ناوک)، قطعهای ساختمانی (شاهتیر)، یا اصطلاحی نجومی و تقویمی (ماه چهارم سال، سیاره تیر) باشد.
مترادف
در معنای جنگی واژههایی مانند خدنگ و ناوک، در معنای سازه اصطلاحاتی چون ستون و شاهتیر، و در معنای نجومی واژه عطارد مترادفهای آن هستند.
متضاد
در معنای ابزار پرتاب، واژه کمان به عنوان مکمل و متضاد عملکردی تیر شناخته میشود، اما در سایر معانی متضاد مستقیمی ندارد.
هم خانواده
واژههای مشتق و ترکیبی که از ریشه تیر حاصل شدهاند عمدتاً به مفاهیم پرتاب، ابعاد کوچکتر تیر یا ادوات آن اشاره دارند.
ریشه
در معنای اسلحه و شیء تیز، این واژه از فارسی باستان -tigra (به معنی تیز) و اوستایی tighri (تیر) به فارسی میانه و مدرن رسیده است. در معنای ماه و ستارهشناسی، ریشه در واژه اوستایی tištrya (تیشتر) دارد که نام ایزد باران و ستاره شعرای یمانی بوده است.
در جدول
کلمه مورد نظر در جدول کلمات متقاطع با توجه به تعداد حروف به صورت تیر (۳ حرف) یا معادلهای آن مانند خدنگ و ناوک (۴ حرف) میآید.
به انگلیسی
بسته به معنای مورد نظر در جمله، واژههای متفاوتی در زبان انگلیسی معادل تیر هستند؛ برای اسلحه از Arrow، برای سازه از Beam و برای سیاره از Mercury استفاده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل تیر
واژه «تیر» یکی از کلمات اصیل و چندمعنایی در زبان فارسی است که ریشههای کهن آن به دوران ایران باستان بازمیگردد. این کلمه در معنای نخستین خود به ابزارهای پرتابی نوکتیز مانند پیکان اشاره دارد که امروزه به گلوله و فشنگ نیز گسترش یافته است. اسطوره آرش کمانگیر و جانبازی او برای تعیین مرزهای ایران، پیوندی عمیق میان این واژه و فرهنگ حماسی ایرانی ایجاد کرده است.
علاوه بر جنبه رزمی، تیر در مهندسی و ساختوساز به معنای ستونهای افقی و عمودی نگهدارنده سقف و سازه به کار میرود. همچنین در گاهشماری ایرانی، تیر نماد آغاز فصل تابستان و برج سرطان است که در ادبیات ستارهشناسی با سیاره عطارد یا دبیر فلک همنشین بوده و ریشه در نام ایزد تیشتر (آورنده باران) دارد.