یعنی چه
عتابآمیز به ویژگی سخن، لحن، نگاه یا رفتاری اطلاق میشود که در آن سرزنش، توبیخ و ملامت همراه با تندی و گلهمندی وجود داشته باشد. این واژه برای توصیف واکنشهایی به کار میرود که فرد در عین ناراحتی یا خشم، طرف مقابل را مورد بازخواست قرار میدهد.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت «عِتابآمیز» (e'tāb-āmīz) است که از دو بخش «عِتاب» (با کسرهٔ عین) و پسوند «آمیز» تشکیل شده است.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول کلمات متقاطع، پاسخ دقیق برای صفت یا لحن همراه با سرزنش و گلهمندی، واژهٔ «عتاب امیز» با ۸ حرف است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی با توجه به بار معنایی کلمه، واژگانی نظیر Reproachful برای نگاه یا لحن ملامتآمیز و Scolding برای بیان توبیخآمیز استفاده میشوند.
به عربی
در زبان عربی برای رساندن این مفهوم از صفت نسبی «عِتابیّ» یا ترکیبهایی مانند «فیه عِتاب» (دارای سرزنش) استفاده میشود.
به فارسی
مترادفهای این واژه در زبان فارسی شامل ملامتآمیز، سرزنشبار، توبیخآمیز، گلهمندانه و پرخاشگرانه است. در مقابل، واژههای ستایشآمیز، تحسینآمیز، تشویقآمیز و مهرآمیز متضادهای آن به شمار میروند. این کلمه یک ترکیب عربی-فارسی است؛ «عِتاب» از ریشه عربی (ع ت ب) به معنی ملامت و خشم گرفتن، و «آمیز» پسوند فاعلی از مصدر فارسی «آمیختن» است. همخانوادههای آن عتاب، معاتبه، عتب و تعتب هستند.
در قرآن
خود واژهٔ «عتاب» یا ترکیب «عتابآمیز» بهطور مستقیم و عینی در متن قرآن کریم نیامده است؛ اما مشتقات دیگر از همین ریشه (ع ت ب) مجموعاً ۵ بار در قرآن به کار رفتهاند (مانند واژههای «یُسْتَعْتَبُونَ» و «یَسْتَعْتِبُوا» در سورههای فصلت، روم و نحل) که در آن آیات بیشتر به معنای «طلب خشنودی کردن» یا «فرصت عذرخواهی و توبه» به کار رفتهاند.
جمعبندی و توضیح کامل عتاب امیز
واژهٔ «عتابآمیز» یک صفت ترکیبیِ ساختهشده از ریشهٔ عربی و پسوند فاعلی فارسی است که برای توصیف لحن، سخن، نگاه یا رفتارهای توأم با توبیخ و سرزنش به کار میرود. وقتی کسی با حالت گلهمندیِ آمیخته به تندی و بازخواست با دیگری سخن میگوید، رفتار او را عتابآمیز مینامند. این واژه در ادبیات فارسی کاربرد فراوانی در تصویرسازی مواجهههای عاطفی یا جدی دارد.
از نظر ساختار لغوی، بخش اول آن یعنی «عتاب» به معنای ملامت است و مشتقات همریشه با آن در قرآن کریم نیز با مفهوم طلب خشنودی و بازگشت از ملامت دیده میشوند. در کاربردهای جدولی و معادلسازیهای بینالمللی، این کلمه بازتابدهندهٔ دقیقِ حسِ ملامتگری و توبیخِ گلهمندانه است که در زبانهای انگلیسی و عربی نیز مفاهیم مشابهی برای آن وجود دارد.