یعنی چه
حجاب نورانی در عرفان و فلسفه اسلامی، به پردهها و موانعی دلالت دارد که از جنس پاکی، علم، طاعات یا انوار معنوی هستند. این مفاهیم اگرچه در ذات خود ارزشمندند، اما اگر انسان به آنها وابسته شود و به جای مقصد (خداوند)، به کمالات خود مغرور گردد، به حجابی درخشان تبدیل میشوند که مانع رسیدن به مرتبه بالاتر و حقیقت مطلق خواهند شد.
تلفظ
این ترکیب از دو واژه عربی «حِجاب» (به کسر ح) به معنی پرده و مانع، و «نورانی» (با ضمه ن) به معنی درخشان و منسوب به نور تشکیل شده است.
در جدول
در مسابقات و جداول کلمات متقاطع، پاسخ عبارت «پرده معنوی مانع شهود» یا «حجابهای درخشان عرفانی»، کلمه ۱۰ حرفیِ «حجاب نورانی» است.
به انگلیسی
در متون عرفانی و فلسفی انگلیسی، برای انتقال مفاهیم این اصطلاح اسلامی از ترکیبهایی که به معنای «پرده نورانی» یا «حجاب نور» هستند، استفاده میشود.
به عربی
این اصطلاح ریشه در زبان عربی دارد و در متون اصلی کلامی و ادعیه به صورت مفرد و جمع به کار رفته است.
در قرآن
خود عبارت «حجاب نورانی» در متن قرآن وجود ندارد، اما ریشه آن در آیاتی مانند «وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْيًا أَوْ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ» (شوری/۵۱) دیده میشود. همچنین در ادعیه مشهوری مانند مناجات شعبانیه به صورت صریح عبارت «حُجُبَ النُّورِ» (پردههای نور) ذکر شده که پاره کردن آنها لازمه رسیدن به معدن عظمت الهی بیان شده است.
نماد چیست
در ادبیات عرفانی، این اصطلاح نماد کمالات مادی و معنوی یا دانشهایی است که اصالت پیدا کرده و سالک را به خود سرگرم ساختهاند. این مفهوم هشدار میدهد که حتی مقدسترین امور نیز میتوانند مانند یک پرده زیبا، مانع دیدن حقیقت اصلی شوند؛ همانطور که حافظ میگوید: «حافظ تو خود حجاب خودی از میان برخیز».
جمعبندی و توضیح کامل حجاب نورانی
عبارت «حجاب نورانی» یک مفهوم بسیار عمیق در عرفان، فلسفه و کلام اسلامی است که به موانع معنوی مسیر سلوک اشاره دارد. برخلاف حجابهای ظلمانی که ناشی از گناه، جهل و شهوات مادی هستند، حجابهای نورانی از جنس علم، عبادت، فضایل اخلاقی و کمالات روحی میباشند. این پردههای درخشان زمانی شکل میگیرند که سالک به جای توجه خالص به ذات پروردگار، مجذوبِ کمالات و رتبههای معنوی خود شده و در مسیر تکامل متوقف شود.
ریشه این اصطلاح به روایات نبوی و ادعیه معصومین بهویژه مناجات شعبانیه بازمیگردد که در آن از خداوند پاره شدن «حجب النور» یا همان پردههای نورانی برای اتصال به معدن عظمت درخواست میشود. این مفهوم در فرهنگ و ادبیات فارسی نیز بازتاب گستردهای داشته و نمادی از هشدار در برابر غرور معنوی و علمِ بدون عمل است که به سالک یادآور میشود هیچ کمالی نباید جایگزین مقصد نهایی یعنی شهود مطلق حق گردد.