یعنی چه
تفسیر مأثور (که املای صحیح آن مأثور است) یکی از روشهای کهن در علوم قرآنی است که مفسر در آن برای تبیین معنای آیات، بهجای اجتهاد شخصی یا تحلیل عقلی، صرفاً به روایات، احادیث و گزارشهای منقول (آثار) تکیه میکند. در مذهب شیعه این روش متکی بر کلام پیامبر (ص) و امامان معصوم (ع) است و در میان اهل سنت، اقوال صحابه و تابعین را نیز شامل میشود.
تلفظ
واژهٔ تفسیر با فتح تاء و سکون فاء، و مأثور با فتح میم، سکون همزه و ضم ثاء تلفظ میشود.
در جدول
پاسخ دقیق برای طراحان جدول کلمهٔ «تفسیر ماثور» با ۱۰ حرف است که به عنوان معادل تفسیر اثری یا روایی به کار میرود.
به انگلیسی
در متون تخصصی انگلیسی، برای اشاره به این سبک از تفسیر قرآن از اصطلاحات فوق یا Exegesis based on narrations استفاده میشود.
به عربی
اصطلاح اصلی این روش در زبان عربی مأخوذ از ریشه ثلاثی «أ ث ر» است.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این اصطلاح، «تفسیر روایی» و «تفسیر نقلی» هستند که به وضوح ماهیتِ متکی بر نقل و روایتِ این روش را نشان میدهند.
نماد چیست
در فرهنگ اسلامی و تاریخ علوم قرآنی، تفسیر مأثور نماد پایبندی کامل به میراث روایی صدر اسلام، تعبد در برابر وحی و کلام معصومین، و مخالفت با دخالت دادن آرای شخصی و استنباطهای عقلیِ صرف در فهم کلام الهی به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل تفسیر ماثور
تفسیر مأثور (با املای صحیح همزه) قدیمیترین و کلیدیترین روش مفسران برای درک مفاهیم قرآن کریم است. در این شیوه، مفسر بستر فکری و تبیین آیات را صرفاً بر اساس احادیث، سنن و آثار بهجایمانده از پیامبر اسلام (ص) و معصومین (ع) — و در دیدگاه اهل سنت، صحابه و تابعین — شکل میدهد. واژهٔ مأثور از ریشه «أثر» به معنای روایتشده و نقلشده است و این مکتب تفسیری دقیقاً در نقطهٔ مقابل تفسیر اجتهادی، عقلی یا تفسیر به رأی قرار میگیرد.
کتابهای برجستهای همچون تفسیر «البرهان» و «نور الثقلین» در میان شیعیان، و تفسیر «طبری» در میان اهل سنت از نمونههای بارز این سبک هستند. اگرچه خودِ این ترکیبِ وصفی در قرآن نیامده، اما ریشهٔ آن در آیاتی مانند آیه ۴ سوره احقاف به صورت «أَثَارَةٍ مِنْ عِلْمٍ» (به معنی بقایای دانش نقلشده) به کار رفته که با مفهوم اصالت نقلی این روش کاملاً همخوانی دارد.