معنی
«ثنوی» در لغت به معنی دوتایی، دوگانه و منسوب به دو است. در اصطلاح دینی و فلسفی به کسی یا مکتبی گفته میشود که به دو مبدأ، دو اصل ازلی یا دو خدا برای جهان معتقد است؛ مانند اعتقاد به تقابل ازلیِ نور و ظلمت یا خیر و شر در آیینهای باستانی.
یعنی چه
این کلمه یعنی باور داشتن به اینکه جهان بر پایه دو اصل متضاد اما همعرض (مانند خیر و شر یا روح و ماده) بنا شده است. در متون قدیمی گاهی این اصطلاح را برای پیروان آیینهایی چون مانویت، زروانی یا زندیقان به کار میبردند.
مترادف
این واژهها در بافتهای کلامی، فلسفی و تاریخی به عنوان جایگزین یا معادل کلمه ثنوی استفاده میشوند.
متضاد
در برابر دیدگاه ثنوی که جهان را حاصل دو مبدأ میداند، دیدگاههای توحیدی بر یکتایی و یگانگی مبدأ هستی تأکید دارند.
هم خانواده
این واژهها همگی از ریشه عربی «ث ن ی» مشتق شدهاند و معنای دوتایی، دوم بودن یا دوتا کردن را در خود دارند.
ریشه
کلمه «ثنوی» یک صفت نسبی در زبان عربی است (ثَنَوِيّ) که با پیوستن یاء نسبت به مفهوم «اثنان» (دو) یا «ثنی» ساخته شده و به معنای منسوب به دو یا دوتایی است.
در جدول
در طراحهای جدول کلمات متقاطع، معمولاً برای راهنمای «دوگانهپرست»، «معتقد به دو اصل هستی» یا «منسوب به دو»، پاسخ دقیق و ۴ حرفی کلمه «ثنوی» است.
به انگلیسی
در فلسفه و الهیات غرب، مفهوم ثنوی دقیقاً با اصطلاح دوآلیسم و دوآلیست (Dualist) برابر است که اشاره به تفکیک جهان به دو ساحت یا دو جوهر دارد.
جمعبندی و توضیح کامل ثنوی
واژه «ثنوی» از ریشه عربی «ث ن ی» به معنای دو گرفته شده و در اصطلاح به فرد یا مکتبی اشاره دارد که به دو مبدأ یا دو خدای مستقل در تدبیر جهان معتقد است. این مفهوم تاریخی و فلسفی معمولاً در قالب تقابلهای بزرگی مانند نور و ظلمت یا خیر و شر توصیف میشود و آیینهایی چون مانویت و زروانی از نمونههای بارز آن در تاریخ ادیان به شمار میروند.
اگرچه خود کلمه «ثنوی» یا «ثنویت» به صورت مستقیم در متن قرآن کریم نیامده است، اما مفهوم دوخدایی و شرک ناشی از آن در آیات متعددی بهشدت رد شده است؛ از جمله در آیه ۵۱ سوره نحل که به صراحت بندگان را از اتخاذ دو معبود نهی میکند. در تفکر دینی اسلامی، ثنوی بودن در نقطه مقابل توحید و یکتاپرستی قرار میگیرد.
در حوزه فرهنگ عمومی و حل جدول، این کلمه به عنوان یک پاسخ کلیدی چهار حرفی برای پرسشهایی با مضمون «دوگانهپرست» شناخته میشود. همچنین در فلسفه نوین، معادل اصطلاح غرب «دوآلیست» قرار میگیرد که به مرزبندی روشن میان دو ساحت (مانند ذهن و ماده یا روح و جسم) باور دارد.