یعنی چه
جهانشناسی دانشی است که به بررسی نظاممند کل عالم وجود، چگونگی پیدایش، قوانین حاکم بر آن، ساختار فعلی و سرنوشت نهایی آن میپردازد. این حوزه هم در فیزیک و نجوم تجربی (کیهانشناسی علمی) و هم در فلسفه (جهانشناسی فلسفی) مورد بحث قرار میگیرد.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت «جَهانشِناسی» است که از دو بخش اصلی «جهان» و «شناسی» تشکیل میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، واژه «جهان شناسی» به عنوان پاسخ برای راهنماهایی مثل «علم شناخت عالم هستی» یا «کیهانشناسی» کاربرد دارد و دقیقاً ۹ حرف دارد.
به انگلیسی
معادل اصلی این واژه در زبان انگلیسی Cosmology است. در زبان عربی به آن علمالکون و در ترکی به آن Kozmoloji یا Evrenbilim میگویند.
به فارسی
واژههای مترادف و هممعنی فارسی برای این اصطلاح شامل «کیهانشناسی»، «کیهانشناخت» و «گیهانشناسی» است. این کلمه خود یک ترکیب اصیل فارسی از «جهان» (پهلوی: جیهان/گیهان) و «شناس» (بن مضارع شناختن) همراه با «ی» مصدری است. واژههای همخانواده آن عبارتند از: جهانبین، جهانبینی و جهانشناس.
در قرآن
عین کلمه «جهانشناسی» در قرآن نیامده، اما محتوای آن در آیات متعددی یافت میشود؛ مانند آیه ۵۴ سوره اعراف که به خلقت آسمانها و زمین در شش روز (دوره) اشاره دارد، و آیه ۴۰ سوره یس که حرکت منظم خورشید و ماه را در مدار خود توصیف میکند و انسان را به تدبر در نظام آفرینش فرامیخواند.
نماد چیست
این واژه به عنوان یک رشته علمی نماد گرافیکی باستانی یا رسمی ندارد، اما در دنیای مدرن معمولاً از تصویر کهکشانهای مارپیچی، ماکت کیهان یا نمادهای نجومی برای نشان دادن بصری مفهوم جهانشناسی استفاده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل جهان شناسی
جهانشناسی شاخهای وسیع و بنیادین از دانش بشری است که مرز میان علم تجربی و تفکر فلسفی را شکل میدهد. این علم تلاش میکند تا به پرسشهای بزرگی درباره آغاز جهان، قوانین حاکم بر ساختار کنونی آن و سرنوشت نهایی کل عالم پاسخ دهد. در بخش علمی، با استفاده از دادههای فیزیکی و نجومی به مدلسازی کیهان میپردازند و در بخش فلسفی، معنا و غایت این ساختار بررسی میشود.
از نظر ریشهشناختی، این کلمه کاملاً فارسی و ساختاری شفاف دارد که معادل اصطلاح جهانی Cosmology است. تدبر در نظام آفرینش و شگفتیهای نظم جهان که در متون دینی و قرآن نیز به وفور به آن توصیه شده، همگی در دایره گسترده جهانشناسی قرار میگیرند تا انسان به درک عمیقتری از جایگاه خود در عالم هستی دست یابد.