یعنی چه
طماطة در لغت به معنی گوجهفرنگی است. این کلمه در واقع شکل عربیشده واژه بومی قاره آمریکا است که وارد زبانهای مختلف از جمله عربی و برخی گویشهای محلی ایران شده است و به میوهای آبدار، سرخرنگ و گوشتی اشاره دارد که در آشپزی کاربرد فراوان دارد.
تلفظ
این واژه در زبان عربی به صورت «طَماطَة» (Tamatah) تلفظ میشود. با این حال، در گویشهای جنوب و غرب ایران (مانند خوزستانی، لری، دزفولی و بهبهانی) که این وامواژه را پذیرفتهاند، بیشتر به صورت «تُماتِه» (Tomateh) یا «تَماتِه» شنیده و تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، واژه «طماطة» به عنوان پاسخ پنج حرفی برای طماطم یا معادل عربی و گویشی گوجهفرنگی کاربرد دارد.
به انگلیسی
ریشه این واژه در انگلیسی به کلمه بومی توماتل (tomatl) برمیگردد که پس از ورود به اسپانیایی به شکل tomate و در انگلیسی به Tomato تبدیل شد.
به فارسی
در زبان فارسی اصیل و استاندارد امروزی، به این صیفیجات «گوجهفرنگی» میگوینع. در گذشته و برخی متون قدیمی نیز گاهی به آن «رومن» میگفتند.
در قرآن
واژه طماطة در قرآن وجود ندارد؛ چرا که گوجهفرنگی گیاهی بومی قاره آمریکا (مکزیک قدیم) است و قرنها پس از نزول قرآن و کشف قاره آمریکا وارد منطقه خاورمیانه و جهان اسلام شده است.
نماد چیست
در فرهنگ عامه و نمادشناسی مدرن، طماطة (گوجهفرنگی) به دلیل رنگ سرخ و بذرهای فراوانش نماد شادابی، باروری و در فرهنگ اروپای قدیم «سیب عشق» بوده است. همچنین در نمادشناسی اجتماعی، پرتاب آن نشانه اعتراض عمومی به عملکرد یک شخص محسوب میشود.
جمعبندی و توضیح کامل طماطة
واژه «طماطة» که در بسیاری از گویشهای جنوبی، غربی و مرکزی ایران به صورت «تماته» تلفظ میشود، در اصل معادل کلمه گوجهفرنگی است. این واژه ریشهای بسیار کهن در زبان آزتکی (آمریکای مرکزی) دارد که با کشف قاره جدید، ابتدا به زبانهای اروپایی مانند اسپانیایی و انگلیسی راه یافت و سپس به صورت «طماطم» و «طماطة» وارد زبان عربی شد و از آنجا به فرهنگ زبانی برخی مناطق ایران رسوخ کرد.
نکته جالب اینجاست که این واژه هیچ ارتباط ریشهشناختی با کلمه عربی «طَمَطم» (به معنی لکنت زبان) ندارد و یک وامواژه کاملاً گیاهشناسی است. به دلیل تاریخچه جغرافیایی این گیاه، طبیعی است که نام آن در متون کهن اسلامی یا قرآن کریم یافت نشود و یک پدیده زبانی مدرن در خاورمیانه به شمار رود.