یعنی چه
مجبره (یا جبریه) نام گروهی از فرِق کلامی در تاریخ اسلام است که عقیده دارند انسان در کارهای خود هیچگونه اراده و اختیاری ندارد. به باور آنها، تمام افعال بندگان مستقیماً و بدون دخالت ارادهٔ آنها توسط خداوند ایجاد میشود و انسان مانند درختی است که با وزش باد حرکت میکند.
تلفظ
این واژه به صورت مُجْبِره (M-oj-be-reh) تلفظ میشود که از ریشه عربی جبر در باب افعال گرفته شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این واژه معمولاً در پاسخ به راهنماهایی چون «پیروان مذهب جبر»، «مکتب اعتقادی مخالف اختیار» یا «همنامان جبریه» ظاهر میشود و ۵ حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم این مسلک کلامی و فلسفی از اصطلاحات فوق استفاده میشود.
به عربی
این واژه اساساً ریشه در زبان و اصطلاحات کلامی عربی دارد و به همین صورت در متون ملل و نحل به کار میرود.
به فارسی
در برگردان و معادلسازی فارسی، به آنها «جبریون»، «خداناشناسانِ منکر اختیار» یا «تندهندگان به قضا و قدر مطلق» گفته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل مجبره
اصطلاح مُجبره در تاریخ فلسفه و کلام اسلامی، به جریانهایی اشاره دارد که با نفی کامل قدرت انتخاب و ارادهٔ انسان، تمام کنشهای بشری را به ارادهٔ مطلق و مستقیم الهی منتسب میدانند. این تفکر در قرون اولیه اسلامی شکل گرفت و جهمیه یکی از شاخههای اصلی آن به شمار میرفت.
در ادبیات فارسی و عرفانی، از جمله در اشعار مولانا و عطار، تفکر مجبره یا جبریگری اغلب به عنوان نمادی از سستی، فرار از مسئولیت اعمال، و تنپروری نقد شده است؛ چرا که این دیدگاه پاداش و کیفر اخروی را به چالش میکشد. در مقابل این گروه، جریانهایی مانند معتزله، عدلیه و امامیه قرار دارند که بر اصل اختیار و عدل الهی تاکید میکنند.