باد دبور یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل باد دبور

باد دبور یکی از اصطلاحات کهن جغرافیایی و ادبی است که ریشه در زبان عربی دارد و به بادی اطلاق می‌شود که از سمت مغرب به مشرق می‌وزد. علت این نام‌گذاری آن است که این باد از سمت پشتِ کعبه (یا پشت به انسانِ رو به قبله) می‌وزد و با واژه‌هایی چون دُبُر و إدبار هم‌خانواده است. در باورهای باستانی و طب قدیم، این باد را سرد، خشک و زیان‌آور می‌دانستند.

در متون دینی و تفاسیر، باد دبور به عنوان عامل نابودی و عذاب قوم عاد شناخته می‌شود؛ چنان‌که در حدیثی مشهور از پیامبر اسلام (ص) نقل شده که ایشان با باد صبا یاری شدند و قوم عاد با باد دبور به هلاکت رسیدند. از همین رو، این واژه در ادبیات فارسی و عرفان اسلامی به نمادی از ادبار، شومی، هوای نفس، غلبه کثرت و ویرانی تبدیل شده است.

این واژه دقیقاً در تضاد با «باد صبا» قرار دارد؛ بادی که از مشرق می‌وزد و در ادبیات همواره پیام‌آور عشق، رحمت، لطافت و عالم وحدت است. تقابل این دو باد در اشعار شاعران کلاسیک ایران زمین، جلوه‌ای از تقابل خیر و شر یا اقبال و بدبختی را به تصویر می‌کشد.