یعنی چه
چچم نام سردهای از گیاهان تیره گندمیان است که معروفترین گونه آن چچم مسکر نام دارد. این گیاه علف هرزی یکساله است که در مزارع گندم میروید. دانه آن شبیه گندم ولی تیره رنگ است و به دلیل همزیستی با نوعی قارچ، سموم آلکالوئیدی تولید میکند که آرد را تلخ کرده و باعث مسمومیت و سرگیجه میشود.
تلفظ
این کلمه به صورت چَچَم (فتحه روی چ اول و فتحه روی چ دوم) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، این کلمه معمولاً به عنوان پاسخی برای علف هرز گندمزار یا گیاه سمی مزارع به کار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این گیاه و به ویژه گونه سمی آن از واژه Darnel استفاده میشود.
به عربی
زوان معادل دقیق عربی چچم است که در طب سنتی و متون کهن عربی نیز به همین نام شناخته میشود.
به فارسی
در گویشها و مناطق مختلف ایران، این گیاه را با نامهای محلی نظیر گیجدانه (به دلیل خاصیت سرگیجهآوری)، تلخه، شلمک و در تداول اهالی مازندران و کلاردشت «چچن» مینامند.
نماد چیست
علت این نمادپردازی، شباهت بیاندازه و ظاهری چچم در مراحل اولیه رشد به گیاه گندم است. کشاورزان تا زمان خوشهدهی نمیتوانند آن را از گندم اصیل تشخیص دهند؛ به همین دلیل در فرهنگهای مختلف، به ویژه در تمثیلهای کتاب مقدس، نماد افراد منافق و فریبکار است که خود را در میان صالحان پنهان میکنند.
جمعبندی و توضیح کامل چچم
چچم گیاهی علفی، یکساله و از تیره گندمیان است که به عنوان یکی از خطرناکترین علفهای هرز مزارع گندم شناخته میشود. دانه این گیاه به دلیل همزیستی با یک قارچ خاص، حاوی مواد سمی است که در صورت مخلوط شدن با آرد گندم، نان را تلخ کرده و عوارضی چون سرگیجه، تاری دید و مسمومیت شدید ایجاد میکند. در زبان فارسی به آن گیجدانه و در عربی زوان میگویند.
این گیاه به دلیل شباهت ظاهری عجیبی که در ابتدای رشد به گندم دارد، در ادبیات جهانی و متون کهن نماد ناخالصی، فریب و نفاق است؛ چرا که تشخیص آن از گندم اصیل تا زمان برداشت بسیار دشوار است و به صورت مخفیانه به مغز کشتزار آسیب میزند.