یعنی چه
این عبارت در اصل تصحیحشدهٔ «هیهات منا الذلة» است که به معنای دوری شدید از ذلت و خواری است. بیانگر این مفهوم است که انسان باایمان و آزاده تحت هیچ شرایطی ستم، زبونی و تسلیم در برابر ظلم را نمیپذیرد.
تلفظ
تلفظ صحیح عبارت اصلی به صورت «هَیْهَاتَ مِنَّا الذِّلَّة» است. واژهٔ هیهات با فتح هاء اول و سکون یاء، و الذلة با کسر ذال و تشدید لام خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این عبارت با املای ثبتشده در مسابقه به عنوان یک عبارت ۱۱ حرفی شناخته میشود، اگرچه شکل درست و اصیل عربی آن مِنا الذّله است.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم استکبارستیزی و عدم تسلیم این عبارت در زبان انگلیسی، از جملاتی استفاده میشود که دوری از خواری و خواریناپذیری را اصطلاحاً بیان کنند.
به عربی
ریشه این عبارت کاملاً عربی و مأخوذ از کلام امام حسین (ع) است. هیهات اسم فعل به معنی «بَعُدَ» (بسیار دور است) و الذله به معنی خواری است.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این عبارت شامل مفاهیمی چون «هرگز تن به ذلت نمیدهیم»، «خواری از ما بسیار دور است» و «آزادگی و دوری از تسلیم» میباشد.
در قرآن
عین این عبارت ترکیبی در قرآن مجید وجود ندارد؛ اما واژهٔ «هَیْهاتَ» به صورت تکراری در آیه ۳۶ سوره مؤمنون به کار رفته است: «هَیْهَاتَ هَیْهَاتَ لِمَا تُوعَدُونَ» که به معنای بسیار دور و محال بودن وعدههای داده شده به منکران است.
جمعبندی و توضیح کامل هیهات منه ظله
عبارت مورد نظر در اصل شکل دگرگونشده یا اشتباه املایی شعار جاودان و حماسی «هَیْهَاتَ مِنَّا الذِّلَّة» است. این جمله تاریخی، از خطبههای پرشور امام حسین (ع) در روز عاشورا و در کربلا نشأت گرفته است. پیام اصلی آن، رد قاطعانه تسلیم در برابر ظلم، ستمناپذیری و ترجیح دادن مرگ سرخ و باعزت بر زندگی ذلتبار تحت سلطه ظالمان است.
از نظر لغوی، «هیهات» یک اسم فعل عربی به معنای «بسیار دور است» یا «محال است» میباشد و زمانی که در کنار «مِنا الذّله» قرار میگیرد، معنای صریحِ «خواری و زبونی از خاندان و پیروان ما بسیار دور است» را صادر میکند. این واژه در ادبیات سیاسی و مذهبی جهان اسلام به عنوان نماد بارز آزادیخواهی شناخته میشود.
اگرچه خود این ترکیبِ عبارتی در قرآن کریم نیامده است، اما اصل کلمه «هیهات» در سوره مؤمنون برای رساندن مفهوم دوری و استحاله استفاده شده است. امروزه این شعار فراتر از یک جنبه مذهبی، به یک مَثَل و الگو برای تمام انسانهای تشنه عدالت و آزادی در سراسر جهان تبدیل شده است.