یعنی چه
مِثقَب در لغت به معنی اسم آلت و ابزاری است که با آن چوب، سنگ یا هر شیء دیگری را سوراخ میکنند. همچنین در معنای مجازی و وصفی به مرد بسیار زیرک، دانا و نافذالرأی که از امور مبهم پرده برمیدارد نیز گفته میشود.
تلفظ
این واژه به صورت مِثْقَب (با کسرهٔ مِ و سکونِ ثْ) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژهٔ مثقب معمولاً به عنوان طراح سؤال برای کلماتی مثل مته، برما یا سوراخکن به کار میرود. خود کلمهٔ مثقب نیز ۴ حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی متناسب با نوع کاربرد ابزار، از این واژهها استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است و از ریشه (ث-ق-ب) به معنی شکافتن و سوراخ کردن مشتق شده و عینا در عربی فصیح به کار میرود.
به ترکی
واژه ماتکاپ در زبان ترکی عینا از همین ریشه عربی (مثقب) وام گرفته شده و به ابزار دریل و مته اطلاق میشود.
به فارسی
معادلهای دقیق و اصیل این واژه در زبان فارسی کلماتی نظیر مته و برمه (برما) هستند که از گذشته برای ساخت و ساز و نجاری استفاده میشدهاند.
جمعبندی و توضیح کامل مثقب
واژهٔ «مِثقَب» یک واژهٔ اصیل با ریشهٔ عربی (ث-ق-ب) است که وارد زبان فارسی شده و در لغتنامههای معتبری چون دهخدا به معنی مته، برمه و هر نوع ابزار سوراخکاری معنا شده است. این کلمه در ادبیات سنتی و ابزارشناسی نمادی از نفوذ، تفحص و هوشِ شکافنده است. خاقانی نیز در اشعار خود از آن به عنوان ابزار کار یاد کرده است.
اگرچه خود کلمهٔ مثقب در قرآن نیامده، اما همخانوادههای آن مانند «ثاقب» به معنی نافذ و شکافندهٔ تاریکی در آیاتی نظیر «النَّجْمُ الثَّاقِبُ» به کار رفتهاند. جالب اینجاست که این واژه به زبان ترکی نیز راه یافته و به صورت «Matkap» (ماتکاپ) به معنی دریل استفاده میشود.