یعنی چه
در لغت، حشو به معنای لایی و پنبهای است که درون بالش یا تشک میگذارند تا پر شود و زائد یعنی بخش اضافی. در اصطلاح ادبی، به آوردن کلمات یا عبارات تکراری و بیفایده در کلام میگویند که حذف آنها نه تنها آسیبی به معنای اصلی جمله نمیرساند، بلکه باعث فصاحت و شیوایی بیشتر متن میشود. مانند ترکیبهای «سوابق گذشته» یا «سال گذشته کمافیالسابق».
تلفظ
این ترکیب به صورت «حَشْو» (با فتح حاء و سکون شین و واو) و «زائِد» (با الف ممدوده و کسره همزه) تلفظ میشود.
در جدول
در کلمات متقاطع و جداول کلمات، پاسخ این نشانه با توجه به تعداد حروف، معمولاً خود اصطلاح «حشو و زائد»، «زواید» یا «اطاله کلام» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژههای فوق برای رساندن مفهوم به کار رفتن کلمات بیش از حد نیاز استفاده میشوند.
به عربی
این اصطلاح ریشه در زبان عربی دارد و در متون بلاغی عرب به همین صورت یا به شکل فضل القول (کلام اضافی) شناخته میشود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی و سره برای این اصطلاح شامل واژههایی چون زیادهگویی، پرگویی، اطاله کلام و همانگویی است که بر طولانی کردن بیدلیل سخن دلالت دارند.
جمعبندی و توضیح کامل حشو و زائد
اصطلاح «حشو و زائد» ترکیبی از دو واژه با ریشه عربی است که در ادبیات، ویرایش و نگارش فارسی اهمیت بالایی دارد. حشو در اصل به معنای مواد درونباکی و پرکننده مانند پنبه و پشم است و زائد به بخش افزوده اشاره دارد؛ در نتیجه، ترکیب آنها به معنای کلمات یا جملاتی است که تنها حجم کلام را زیاد میکنند بدون آنکه فایده یا معنای جدیدی به آن بیفزایند.
در سنت نگارش مدرن و ویراستاری، شناخت و حذف حشو و زائد (یا همان حشو قبیح) یکی از اصول اولیه فصاحت و بلاغت به شمار میرود. عباراتی نظیر «مستطیل چهارضلعی»، «نزول باران به سمت پایین» یا «عروج به آسمان» نمونههای بارزی از این دست هستند که ویرایشگران با خط کشیدن بر روی آنها یا قرار دادنشان در قلاب، اقدام به پاکسازی متن میکنند تا کلام موجز و رسا شود.
در مقابل این مفهوم، اصطلاح «ایجاز» یا خلاصهنویسی قرار دارد که هنر بیان بیشترین مفاهیم در کمترین کلمات است. پرهیز از حشو و زائد باعث بالا رفتن کیفیت خوانش متن و انتقال سریعتر و دقیقتر پیام به مخاطب میگردد.