یعنی چه
معراج المؤمنین (که در اصل حدیث به صورت معراج المؤمن آمده) به معنی وسیله، ابزار یا نردبانی است که مؤمنان به کمک آن به سوی ملکوت و قرب الهی بالا میروند. در فرهنگ و ادبیات اسلامی، این عبارت یک استعاره تام و کنایه مستقیم از «نماز» است؛ چرا که نماز با حضور قلب میتواند روح انسان را از مادیات جدا کرده و به درجات عالی معنوی برساند.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب عربی به صورت «مِعْراجُ الْمُؤْمِنینْ» است که از دو واژه مِعراج (اسم آلت به معنی نردبان) و مُؤمنین (جمع مؤمن) تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، در پاسخ به راهنمای «معراج المؤمنین»، بسته به تعداد حروف کلمه «نماز» (۴ حرف) یا خودِ عبارت «معراج المومنین» (۱۳ حرف) مد نظر است.
به انگلیسی
در برگردانهای انگلیسی کتب اسلامی و عرفانی، برای رساندن مفهوم معراج از واژه Ascension (عروج/آسمانروی) و برای معراج از واژه Ladder (نردبان) استفاده میشود.
به عربی
این عبارت ریشه کاملاً عربی دارد و در متون اخلاقی و کتب حدیثی متأخر بیشتر به صورت مفرد یعنی «مِعراجُ المؤمن» به کار رفته است.
به فارسی
معادلهای روان فارسی این ترکیب شامل «نردبان مؤمنان»، «وسیله عروج اهل ایمان» و «مایه تکامل روحی و معنوی» است که همگی به نقش سازنده و بالابرنده نماز اشاره دارند.
در قرآن
عین عبارت «معراج المؤمنین» در متن قرآن کریم ذکر نشده است. با این حال، ریشه این کلمه (ع-ر-ج) به صورت جمع در قرآن آمده است؛ از جمله کلمه «ذِی المَعارِج» (صاحب آسمانها و درجات بالا) در آیه ۳ سوره معارج و کلمه «مَعارِجَ» (نردبانها/پلهها) در آیه ۳۳ سوره زخرف.
جمعبندی و توضیح کامل معراج المومنین
عبارت «معراج المؤمنین» (یا در اصل معراج المؤمن)، بخشی از یک جمله بسیار مشهور منسوب به پیامبر اکرم (ص) است که میفرماید: «الصَّلاةُ مِعراجُ المُؤمِن» یعنی نماز، وسیله عروج و نردبان صعود مؤمن به ملکوت است. این اصطلاح در فرهنگ عرفانی و اخلاقی اسلام، زیباترین استعاره برای تبیین حقیقتِ نماز با حضور قلب است؛ عبادتی که میتواند روح انسان را از بند مادیات و زمین جدا کرده و به قرب الهی برساند.
از نظر پژوهشهای حدیثی متأخر، این جمله با وجود شهرت فراوان در میان عامه مردم و تکرار در کتب اخلاقی متأخر، دارای سند متصل و معتبری در منابع روایی اولیه و متقدم شیعه و اهلسنت نیست. با این حال، دانشمندان و علمای اسلامی همواره تأکید کردهاند که محتوا و مفهوم درونمایهای این عبارت، کاملاً با آیات قرآن کریم و روایات معتبرِ دیگر درباره آثار معنوی و برکاتِ روحی فریضه نماز همخوانی دارد.