اشکمش یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل اشکمش

واژه «اشکمش» ترکیبی از لغت کهن «اشکم» (به معنی شکم) و ضمیر متصل «ـَش» است که ریشه در زبان پهلوی و واژه «اشکمب» دارد. این واژه در سیر تحول زبان فارسی دری، الف ابتدا و باء انتهای خود را از دست داده و امروزه بیشتر به صورت «شکمش» تلفظ و نوشته می‌شود؛ اما اصالت تاریخی آن در متون کلاسیک پابرجا است.

در ادبیات عرفانی و شعر کهن فارسی، به ویژه در مثنوی معنوی مولانا، این واژه صرفاً کاربرد آناتومیک ندارد، بلکه به عنوان یک نماد کنایی برای اشاره به نفس اماره، شهوتِ خوردن و گرایش‌های مادی انسان به کار می‌رود. داستان معروف مرد لافی در مثنوی که لب خود را چرب می‌کرد اما اشکمش دست او را رو می‌ساخت، نمونه بارز این کاربرد تمثیلی است.