یعنی چه
در اخترشناسی، به میزان روشنایی یک جرم آسمانی (مانند ستاره، سیاره یا کهکشان) که در محدوده نور مرئی با چشم غیرمسلح یا از طریق فیلترهای نوری از زمین دیده میشود، قدر مرئی یا قدر ظاهری میگویند. این مقیاس به صورت لگاریتمی محاسبه میشود؛ به این معنی که هرچه عدد قدر یک جرم کوچکتر یا منفیتر باشد، آن جرم در آسمان پرنورتر دیده میشود.
تلفظ
این ترکیب به صورت [قَ دْ رِ مَ رْ ئْ ی] تلفظ میشود. واژه اول با فتح قاف و سکون دال، و واژه دوم با فتح میم و سکون راء مفعولی است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این واژه با توجه به تعداد حروف تعیین میشود. خود عبارت «قدر مرئی» بدون احتساب فاصله دارای ۷ حرف است. از اصطلاحات مشابه آن میتوان به «قدر ظاهری» نیز اشاره کرد.
به انگلیسی
در متون علمی و بینالمللی نجوم، برای اشاره به این مفهوم از اصطلاحات ذکر شده استفاده میشود که نشاندهنده میزان درخشندگی ملموس جرم از دیدگاه ناظر است.
به فارسی
معادلهای فارسی اصیل و ترکیبات جایگزین برای این واژه تخصصی شامل «قدر ظاهری»، «برز ظاهری» و «فروغ ظاهری» است. واژه قدر از ریشه عربی به معنی اندازه و مرئی به معنی دیده شده است. همخانوادههای قدر شامل مقدار، تقدیر و مقتدر، و همخانوادههای مرئی شامل رؤیت، مراآ و رؤیا هستند. متضاد این اصطلاح نیز «قدر مطلق» است که روشنایی واقعی و ذاتی جرم را در یک فاصله استاندارد نشان میدهد.
در قرآن
خود ترکیب تخصصی و نجومی «قدر مرئی» در متن قرآن کریم به کار نرفته است؛ اما واژه ریشه کلمه یعنی «قَدَر» به معنای اندازه، سنجش و تقدیر در آیات متعددی ذکر شده است؛ از جمله در آیه ۴۹ سوره قمر که میفرماید: «إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ» (ما هر چیزی را به اندازه آفریدیم).
نماد چیست
در محاسبات اخترشناسی و فرمولهای مربوط به درخشندگی ستارگان، قدر مرئی را با نماد نمادین حرف کوچک انگلیسی m یا برای تاکید بر بخش مرئی با m_v نمایش میدهند.
جمعبندی و توضیح کامل قدر مرئی
قَدر مَرئی یا همان قدر ظاهری، یکی از کلیدیترین مفاهیم در رصد آسمان و اخترشناسی است که به ما میگوید یک جرم آسمانی از دید ناظر روی زمین چقدر درخشان است. این مقیاس که ریشه در دوران باستان و دستهبندی ستارهشناسانی چون هیپارخوس دارد، برپایه یک سیستم لگاریتمیِ معکوس کار میکند؛ یعنی هرچه یک ستاره یا سیاره پرنورتر باشد، عدد قدر آن کوچکتر یا حتی منفیتر میشود. برای مثال، خورشید پرنورترین جرم آسمان ما، دارای قدر مرئی حدود ۲۶.۷- است.
نکته مهم این است که قدر مرئی لزوماً نشاندهنده درخشندگی واقعی یا اندازه واقعی یک ستاره نیست؛ بلکه به فاصله آن جرم از زمین نیز بستگی دارد. یک ستاره بسیار بزرگ و ابرنورانی اگر در فاصلهای بسیار دور قرار داشته باشد، ممکن است قدر مرئی بالایی داشته باشد و کمنور دیده شود، در حالی که یک ستاره کوچکتر در نزدیکی زمین، پرنورتر به نظر میرسد. به همین دلیل در علم نجوم مفهوم دیگری به نام قدر مطلق تعریف میشود تا درخشندگی ذاتی اجرام در یک فاصله استاندارد مشخص سنجیده شود.
شناخت قدر مرئی به منجمان آماتور و حرفهای کمک میکند تا ابزار رصدی مناسب خود را انتخاب کنند. چشم انسان در محیطهای تاریک حداکثر قادر به دیدن اجرامی تا قدر ۶ است، در حالی که برای تماشای کهکشانها یا ستارههای کمنورتر با قدرهای بالاتر، به تلسکوپها و دوربینهای دوچشمی نیاز خواهد بود.