یعنی چه
این عبارت یک جمله فعلیه دعایی در زبان عربی است که به ادبیات فارسی راه یافته است. در گذشته، این اصطلاح را معمولاً پس از نام پادشاهان، سلاطین و فرمانروایان عادل در احکام، نامهها، کتیبهها و کتابهای کلاسیک ذکر میکردند تا برای اقتدار و پیروزی حاکم از درگاه خداوند طلب توفیق و عظمت کنند.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت «عَزَّ نَصْرُه» است که در آن حرف «ز» در کلمه اول دارای تشدید و فتحه بوده و در کلمه دوم، حرف «ن» مفتوح، «ص» ساکن و «ر» مضموم خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع و شرح در متن، پاسخ این پرسش کلمه ۶ حرفی «عز نصره» (با احتساب فضای خالی یا به صورت سرهم ۵ حرفی) است که به عنوان دعای پیروزی برای پادشاهان قدیم شناخته میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای انتقال مفهوم دعایی این عبارت، از ساختارهای تمنایی استفاده میشود که نشاندهنده آرزوی شکوه و عظمت برای پیروزی فرد مورد نظر است.
به عربی
این عبارت اصالتاً عربی است و ترکیب ساختاری آن از فعل ماضی «عَزَّ» (عزیز و ارجمند شد)، فاعل «نَصْر» (یاری و پیروزی) و ضمیر متصل «هُ» (او) تشکیل شده است.
به فارسی
معادل یا برگردان مستقیم این عبارت در زبان فارسی روان به صورت «یاری و پیروزی او گرامی، ارجمند و بزرگ باد» یا «پیروزیاش با عزت باد» بیان میشود.
در قرآن
عین ترکیب دو کلمهای «عز نصره» در متن قرآن کریم به کار نرفته است؛ با این حال، ریشههای ثلاثی مجرد این دو واژه یعنی «عزت» و «نصر» به کرات در آیات قرآنی دیده میشوند؛ مانند آیه اول سوره نصر: «إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ».
جمعبندی و توضیح کامل عز نصره
عبارت «عزّ نصره» یکی از جملات دعایی و احترامی کهن است که گرچه ریشه در زبان عربی دارد، اما پایی استوار در تاریخ مکتوب و ادبیات کلاسیک فارسی باز کرده است. این عبارت در ساختار سیاسی و دیوانی ایران قدیم، نقشی فراتر از یک دعای ساده داشت؛ چرا که آوردن آن در ذیل نام پادشاهان و فرمانروایان در احکام سلطنتی، مهرهای رسمی و کتیبههای ابنیه، نوعی نماد مشروعیت سیاسی و طلب توفیق الهی برای حاکم وقت محسوب میشد.
بهترین جلوههای کاربرد این عبارت را میتوان در آثار برجسته متبحران ادب فارسی مانند گلستان سعدی یا دیباچه کتب تاریخی دوره اسلامی مشاهده کرد. بررسی ساختار این واژه نشان میدهد که جامعه ایرانی چگونه مفاهیم مذهبی و زبانی عربی را با نظام دیوانسالاری و فرهنگی خود پیوند زده و از آن برای آرایه کلام و بیان آرزوی پایداریِ قدرتِ حاکمان عادل استفاده کرده است.